;
;

Ενδεικτικά μέτρα ασφαλείας στη χημική βιομηχανία



του κ. Νικόλαου Μεταξά*



Δεδομένου ότι η δραστικότητα κάθε ουσίας εξαρτάται από τη χημική της δομή, παρουσιάζονται στη συνέχεια σε γενικές γραμμές οι κίνδυνοι για την ασφάλεια και την υγεία ανά κατηγορία διαλυτών.


Υδρογονάνθρακες: Είναι εύφλεκτοι με χαμηλά σημεία ανάφλεξης. Οι αλειφατικοί, όπως ο πετρελαϊκός αιθέρας, το εξάνιο, το επτάνιο κ.ά., παρουσιάζουν ναρκωτική δράση αλλά χαμηλή τοξικότητα. Οι αρωματικοί διαλύτες (π.χ. το βενζόλιο, το τολουόλιο, το ξυλόλιο, το στυρόλιο κλπ.) παρουσιάζουν ισχυρή ναρκωτική δράση και πολύ υψηλή τοξικότητα (απώλεια μυϊκού συντονισμού, απώλεια συνείδησης, υψηλότατη τοξική δράση στο αίμα και στο μυελό των οστών).


Αλογονωμένοι υδρογονάνθρακες: Οι αλειφατικοί (π.χ. το χλωροφόρμιο, ο τετραχλωράνθρακας, το τριχλωροαιθυλένιο, το τετραχλωροαιθυλένιο, το μεθυλενοχλωρίδιο, το 1,1,1-τριχλωροαιθάνιο κλπ.) δεν είναι εύφλεκτοι. Μερικοί απ? αυτούς είναι ιδιαίτερα τοξικοί, ενώ όλοι παρουσιάζουν ναρκωτική δράση. Η πυρόλυσή τους μπορεί να δημιουργήσει το τοξικό αέριο φωσγένιο (ισχυρό δηλητήριο). Οι αρωματικοί (π.χ. το χλωροβενζόλιο) είναι εύφλεκτοι, εμφανίζουν ισχυρή ναρκωτική δράση και χαρακτηρίζονται ως καρκινογόνοι.


Αλδεΰδες: Είναι πτητικές και εύφλεκτες (π.χ. η φορμαλδεΰδη), και προκαλούν ερεθισμό στο δέρμα, στα μάτια και στο αναπνευστικό σύστημα.


Αλκοόλες: Τέτοιες είναι π.χ. η μεθανόλη, η αιθανόλη, η προπανόλη, η ισοπροπανόλη, η βουτανόλη κ.ά. και έχουν σημεία ανάφλεξης κοντά στη θερμοκρασία δωματίου, με τους ατμούς τους να εμφανίζουν μέτρια ναρκωτική δράση.


Αιθέρες: Ο πιο συνήθως χρησιμοποιούμενος αιθερικός διαλύτης είναι ο διαιθυλαιθέρας. Κατά γενικό κανόνα, οι αιθέρες είναι εξαιρετικά εύφλεκτοι (με πολύ χαμηλά σημεία ανάφλεξης) και έχουν ισχυρές ναρκωτικές ιδιότητες.


Παράγωγα γλυκόλης: Τα παράγωγα γλυκολών όπως είναι η μεθυλογλυκόλη, η οξική μεθυλογλυκόλη, η αιθυλογλυκόλη, η οξική αιθυλογλυκόλη κ.ά., εμφανίζουν κυρίως ισχυρή τοξική δράση στο νευρικό σύστημα και στο αιμοποιητικό.


Εστέρες: Οι ατμοί των εστέρων (π.χ. ο οξικός αιθυλεστέρας, ο οξικός βουτυλεστέρας κλπ.) μπορεί να είναι ερεθιστικοί των ματιών, του δέρματος ή του αναπνευστικού. Είναι εύφλεκτοι, καθώς έχουν σημεία ανάφλεξης κοντά στη θερμοκρασία δωματίου.


Κετόνες: Οι διάφορες κετόνες, όπως η ακετόνη, η κυκλοεξανόνη, η μεθυλισοβουτυλοκετόνη (ΜΙΒΚ) χαρακτηρίζονται εύφλεκτες. Η τοξικότητά τους από την έκθεση είναι σε χαμηλά επίπεδα.


Διάφοροι άλλοι διαλύτες: Οι νιτροπαραφίνες είναι εύφλεκτες, παρουσιάζουν ναρκωτική δράση και είναι ερεθιστικές του ήπατος και των νεφρών. Ο διθειάνθρακας (CS2) είναι εξαιρετικά εύφλεκτος. Είναι ιδιαίτερα τοξικός, δρα κυρίως επί του κεντρικού και του περιφερειακού νευρικού συστήματος, και είναι δυνατό να προκαλέσει παράνοια και θάνατο.


Οι βασικές ιδιότητες των επικίνδυνων διαλυτών (και γενικότερα των επικίνδυνων χημικών ουσιών και παρασκευασμάτων) επισημαίνονται βάσει των κανόνων που προβλέπονται από τις ευρωπαϊκές Οδηγίες 67/548/ΕΟΚ (Π.Δ. 329/1983, ΦΕΚ 118Α και 140Β/1983) και 88/379/ΕΟΚ για την ταξινόμηση, τη συσκευασία και την επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων.


Οι οδηγίες αυτές καθιερώνουν ειδική σήμανση για κάθε κατηγορία χημικών ουσιών π.χ. για τις εύφλεκτες, τις τοξικές, τις ερεθιστικές, τις διαβρωτικές κλπ. ουσίες.


Τα σήματα ασφάλειας παίζουν σπουδαίο ρόλο στην ασφάλεια, αφού προκαλούν την προσοχή των εργαζομένων, προειδοποιώντας τους για τους ελλοχεύοντες κινδύνους ή υπενθυμίζοντάς τους συγκεκριμένες οδηγίες.
Η σήμανση ασφαλείας γίνεται με τυποποιημένα σήματα και χρώματα, ως εξής: κόκκινο χρώμα για απαγορευτικά σήματα (για κίνδυνο, συναγερμό και εξοπλισμό καταπολέμησης πυρκαγιάς),
 κίτρινο χρώμα για προειδοποιητικά σήματα,
μπλε χρώμα για σήματα υποχρέωσης,
 πράσινο χρώμα για σήματα διάσωσης ή βοήθεια.


Εκτός των σημάτων, ιδιαίτερα χρήσιμες είναι και οι λεγόμενες «φράσεις κινδύνου» (φράσεις R) και οι «φράσεις για προφύλαξη» (φράσεις S), που προσφέρουν συγκεκριμένες πληροφορίες τόσο για τους κινδύνους όσο και για τα κατάλληλα μέτρα προστασίας. Όλες οι σχετικές πληροφορίες πρέπει να βρίσκονται πάντοτε στην ετικέτα της συσκευασίας.


Μια από τις πρώτες προσπάθειες που έχουν γίνει για τη μείωση των παραπάνω κινδύνων είναι η αντικατάσταση των πολύ επικίνδυνων διαλυτών από άλλους και λιγότερο επικίνδυνους διαλύτες.


Επιπλέον, ορισμένες βιομηχανίες προσπαθούν να αντικαταστήσουν τους βλαπτικούς διαλύτες με άλλους, εφόσον είναι εφικτή ανάλογη ποιότητα εργασιών. Σήμερα υπάρχουν π.χ. υδατοδιαλυτά χρώματα τοίχων.


Η προστασία από ανάφλεξη / έκρηξη μπορεί να επιτευχθεί με τη δημιουργία ενός ιδιαίτερου χώρου αποθήκευσης των εύφλεκτων και των επικίνδυνων διαλυτών, ενός χώρου σεσημασμένου με κατάλληλες πινακίδες και εφοδιασμένου με ειδικά συστήματα πυρασφάλειας και μεταφοράς των διαλυτών.


Οι βιομηχανίες που διαθέτουν εγκαταστάσεις με μεγάλες ποσότητες διαλυτών και υπάγονται στην Οδηγία Seveso, θα πρέπει να λαμβάνουν τα μέτρα που προβλέπονται από τη συγκεκριμένη Οδηγία.


Στη βιομηχανία, όπου υπάρχουν δεξαμενές διαλυτών θα πρέπει να υπάρχουν στο έδαφος κατάλληλες κλίσεις για την απομάκρυνση των διαλυτών, καθώς και επαρκής τοπικός εξαερισμός (με ρυθμό εξαερισμού τουλάχιστον 5πλάσιο από τον ελάχιστο απαιτούμενο για την αποφυγή ανάφλεξης).


Σημαντικός είναι και ο αποκλεισμός κάθε πιθανής πηγής ανάφλεξης, ενώ επιτακτική θεωρείται η χρησιμοποίηση ειδικών δοχείων αποθήκευσης, κλεισμένων αεροστεγώς και με κατάλληλο σύστημα τροφοδοσίας διαλύτη.


Μικρότερες ποσότητες διαλυτών θα πρέπει να τοποθετούνται σε ειδικούς θαλάμους ασφαλείας. Πριν τις εργασίες συγκόλλησης ή κοπής σε ένα δοχείο διαλύτη, θα πρέπει αυτό να εκκενώνεται και να απομακρύνονται από αυτό ακόμη και ίχνη υγρού ή ατμών.


Για θέματα που αφορούν την προστασία της υγείας, οι διεργασίες με διαλύτες πρέπει να επιτελούνται σε κλειστά δοχεία και κυκλώματα, και –εάν είναι δυνατό– υπό αρνητική πίεση. Σε περιπτώσεις που αυτό δεν είναι εφικτό, απαιτείται κατάλληλος εξαερισμός του χώρου.


Τέλος, θα πρέπει να παρακολουθείται η συγκέντρωση των ατμών στον αέρα με φορητά όργανα.
Ο περιοδικός ιατρικός έλεγχος των εργαζομένων που εκτίθενται σε διαλύτες είναι πολύ σημαντικός.

Συγκεκριμένα, θα πρέπει να υπάρχει συνεχής παρακολούθηση βιολογικών παραμέτρων (μεταβολιτών των διαλυτών σε βιολογικά υγρά π.χ. στο αίμα ή στα ούρα).
Τέλος, είναι πολύ σημαντικό να λαμβάνονται μέτρα προφύλαξης τόσο του αναπνευστικού συστήματος (με μάσκες αερίων, γραμμές τροφοδοσίας αέρα, φιάλες κλπ.), όσο και του δέρματος (με προστατευτικά γάντια, ειδικές στολές κλπ.).



*Ο κ. Νικόλαος Μεταξάς είναι πτυχιούχος μηχανολόγος μηχανικός, τεχνικός ασφαλείας.

Ελέγξτε επίσης

Σύγκριση πρωτογενών με μη παρεμβατικές μεθόδους μέτρησης παροχής

Σε μια τυπική διάταξη, η ηχητική δέσμη εκπέμπεται σε γωνία περίπου 45 μοιρών ως προς …