Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα: Μια πρόκληση για την ΕΕ και τη βιομηχανία μας

Τα επόμενα βήματα για την εφαρμογή του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (Carbon Border Adjustment Mechanism [CBAΜ]), η «σταδιακή» κατάργηση των δωρεάν εκπομπών για τη βιομηχανία, ο παγκόσμιος ανταγωνισμός και οι κλιματικές επιπτώσεις.

 

Της κ. Μαρίας Σπυράκη*

 

Το Δεκέμβριο του 2019, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε την πρόταση της Κομισιόν για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Ένας από τους πυλώνες της πρότασης ήταν και η θέσπιση ενός Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM). Στο πρόγραμμα εργασίας του 2021, η Κομισιόν σχεδιάζει να υποβάλει προτάσεις για το CBAM στο δεύτερο τρίμηνο του 2021.

Ο νέος μηχανισμός προτείνεται ώστε να προσθέσει ένα «τέλος άνθρακα» στις εισαγωγές ορισμένων αγαθών από χώρες εκτός της ΕΕ, προκειμένου να ωθήσει τους εταίρους της ΕΕ να αυξήσουν τις κλιματικές φιλοδοξίες τους και να μειώσουν τον κίνδυνο διαρροής άνθρακα. Ως «διαρροή άνθρακα» εννοούμε τη μεταφορά της παραγωγής σε τρίτες χώρες, εκτός ΕΕ, όπου οι περιβαλλοντικοί κανόνες σε σχέση με τις εκπομπές ρύπων είναι λιγότερο αυστηροί.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μέσω της επιτροπής Περιβάλλοντος (ENVI), στην οποία είμαι μέλος, και ενόψει της νομοθετικής πρότασης της Κομισιόν, συνέταξε έκθεση πρωτοβουλίας με τίτλο «Προς έναν Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα συμβατό με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ)».

Η αρχική πρόταση του εισηγητή, ο οποίος ανήκει στο κόμμα των Πρασίνων (Greens), ζητούσε την καθιέρωση ενός CBAM ο οποίος θα ανήκε σε μία ευρύτερη βιομηχανική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ο οποίος θα κάλυπτε όλες τις εισαγωγές. Ωστόσο, κατά την αρχική του εφαρμογή θα έδινε έμφαση στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και στους βιομηχανικούς κλάδους έντασης ενέργειας, όπως είναι για παράδειγμα οι κλάδοι του τσιμέντου, του χάλυβα, του αλουμινίου, της διύλισης πετρελαίου, των χημικών προϊόντων και των λιπασμάτων, οι οποίοι συνεχίζουν να λαμβάνουν σημαντικές δωρεάν κατανομές δικαιωμάτων ρύπων του θερμοκηπίου και εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν το 94% των βιομηχανικών εκπομπών της ΕΕ.

 

Σχεδιασμός και έναρξη ισχύος του CBAM

Σύμφωνα πάντα με την αρχική πρόταση, το περιεχόμενο εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου των σχετικών εισαγωγών θα πρέπει να λογίζεται με βάση διαφανή και αξιόπιστα κριτήρια αναφοράς για συγκεκριμένα προϊόντα, τα οποία αντιπροσωπεύουν το παγκόσμιο μέσο περιεχόμενο εκπομπών ρύπων του θερμοκηπίου (GHG) μεμονωμένων προϊόντων.

Επιπρόσθετα, το CBAM θα πρέπει να σχεδιαστεί με γνώμονα την υψηλότερη περιβαλλοντική ακεραιότητα ως μέσο συμβατό με τον ΠΟΕ. Η έναρξη ισχύος του μηχανισμού, σύμφωνα με την αρχική πρόταση του εισηγητή, θα πρέπει να τερματίσει όλα τα άλλα μέτρα «διαρροής άνθρακα» της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων και των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων του θερμοκηπίου.

Τα έσοδα που παράγονται από το CBAM θα χρησιμοποιούνται ως νέοι ίδιοι πόροι για τον προϋπολογισμό της ΕΕ με πλήρη διαφάνεια σχετικά με την κατανομή τους. Κυρίως θα διατίθενται για τη στήριξη της δίκαιης μετάβασης και της απαλλαγής από τον άνθρακα της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς και για την ενίσχυση της συμβολής της Ένωσης στη διεθνή χρηματοδότηση του κλίματος.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην αρχική έκθεση ζητούνταν από την Κομισιόν να μην περιλάβει στην πρότασή της αντίστοιχες εκπτώσεις στις εξαγωγές, καθώς κινδυνεύουν να δημιουργήσουν δυσμενείς επιπτώσεις στο κλίμα, ενθαρρύνοντας λιγότερο αποδοτικές μεθόδους παραγωγής για τις ευρωπαϊκές εξαγωγικές βιομηχανίες.

 

Οι διαπραγματεύσεις

Στην προσπάθειά μου αφενός να στηρίξω την πρωτοβουλία της Κομισιόν και αφετέρου να διατηρήσω μία ισορροπία η οποία δεν θα έπληττε εντέλει την ευρωπαϊκή αλλά και, πρωτίστως, την ελληνική βιομηχανία, ξεκίνησα μία εντατική διαβούλευση με τους θεσμικούς φορείς εκπροσώπησης των κλάδων που επηρεάζονται άμεσα από το CBAM στις Βρυξέλλες και στην Ελλάδα.

Οι διαπραγματευτές, εκ μέρους όλων των πολιτικών κομμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, συνέκλιναν στην άποψη ότι το CBAM θα πρέπει να σχεδιαστεί με γνώμονα την υψηλότερη περιβαλλοντική ακεραιότητα ως μέσο συμβατό με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) και πως θα πρέπει να καλύπτει όλες τις εισαγωγές προϊόντων και εμπορευμάτων που καλύπτονται από το σύστημα εμπορίας εκπομπών αερίων ρύπων της ΕΕ (EU ETS).

Ωστόσο, το «κλειδί» κατά την άποψη του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ) είναι πως προϋπόθεση για την εισαγωγή του CBAM είναι η απαραίτητη εκτίμηση των επιπτώσεων που συνοδεύει το μηχανισμό για την αποφυγή πιθανών στρεβλώσεων στην εσωτερική αγορά και κατά μήκος της αλυσίδας αξίας. Κάθε επιλογή για την εισαγωγή του CBAM, πρέπει να είναι συμβατή και συνεκτική με την αναθεώρηση του ETS.

Βασικό ρόλο στην έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για το CBAM έχει το ότι πλέον δεν προτείνεται «ξαφνική περικοπή» των δωρεάν δικαιωμάτων των εναερίων ρύπων για την ευρωπαϊκή βιομηχανία. Η τροπολογία 12 της έκθεσης που κατατέθηκε από το ΕΛΚ και υπερψηφίστηκε από την πλειοψηφία των ευρωβουλευτών προβλέπει πως τα υπάρχοντα δωρεάν δικαιώματα για την καταπολέμηση της διαρροής άνθρακα θα πρέπει να καταργηθούν σταδιακά. Η ακριβής διατύπωση είναι «σταδιακά, ταχέως και τελικά ολοκληρωμένα», ενώ ζητείται η αξιολόγηση στην επίδραση στις εξαγωγές και στους εξαρτημένους τομείς κατά μήκος της αλυσίδας αξίας.

Μία σημαντική αλλαγή στην έκθεση, την οποία κατάφερα σε συνεργασία με τον εισηγητή του ΕΛΚ και συνάδελφο κ. Jarubas, είναι ότι δεν αποκλείονται οι εκπτώσεις εξαγωγών από την πρόταση της Κομισιόν, υπό την προϋπόθεση ότι είναι συμβατές με τους κανόνες του ΠΟΕ. Η συγκεκριμένη αλλαγή είναι πολύ σημαντική για τις εξαγωγικές βιομηχανίες, και διασφαλίζει μία ανταγωνιστική ισορροπία χωρίς να μειώνει την κλιματική φιλοδοξία του CBAM.

Στα σημαντικά χαρακτηριστικά που περιλαμβάνονται στην τελική πρόταση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι ότι το CBAM θα πρέπει να χρεώνει την περιεκτικότητα σε άνθρακα των εισαγωγών κατά τρόπο που να αντικατοπτρίζει το κόστος άνθρακα που καταβάλλουν οι παραγωγοί της ΕΕ, και η τιμολόγηση του άνθρακα πρέπει να αντικατοπτρίζει τη δυναμική εξέλιξη της τιμής των ενωσιακών δικαιωμάτων βάσει του EU ETS. Επιπρόσθετα, προβλέπεται ο σεβασμός στην αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» και η συμβολή στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για το κλίμα.

 

Απαιτείται ρεαλισμός και φιλοδοξία

Η Κομισιόν, με την ιστορική πρωτοβουλία της για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, έχει βάλει πολύ υψηλούς στόχους για το κλίμα. Για να τους πετύχει, έχει ξεκινήσει μία μεγάλη προσπάθεια στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, ανοίγοντας πολλά παράλληλα μέτωπα με νέες νομοθετικές πρωτοβουλίες όπως είναι το CBAM.

Εκτίμησή μου είναι πως για να στεφθεί με επιτυχία η προσπάθεια αυτή, οφείλουν όλες οι πολιτικές δυνάμεις να σχεδιάζουν το μέλλον με ρεαλισμό και φιλοδοξία, χωρίς εμμονές και αγκυλώσεις. Η ταχεία δράση στο νομοθετικό επίπεδο θα αποτελέσει όχι μόνο σημαντικό παράγοντα επιτυχίας της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, αλλά και καταλύτη της άμεσης ανάκαμψης και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της Ένωσης στη μετά τον κορονοϊό εποχή.

 

 

*Η κ. Μαρία Σπυράκη είναι ευρωβουλευτής ΝΔ-ΕΛΚ.

Ελέγξτε επίσης

ΣΕΠΕΕ: Αύξηση 2,6% στον κύκλο εργασιών των επιχειρήσεων ένδυσης το 2018

Αύξηση 2,6% σημειώθηκε στον κύκλο εργασιών των επιχειρήσεων ένδυσης το 2018, σύμφωνα με έρευνα των …