Βιομηχανικά ατυχήματα μεγάλης έκτασης – Οδηγία Seveso

Σε εγκαταστάσεις με επικίνδυνες ουσίες (εύφλεκτες, εκρηκτικές και τοξικές) πρέπει να λαμβάνονται όλα τα αναγκαία μέτρα πρόληψης ώστε να αποτρέπεται η πιθανότητα πρόκλησης βιομηχανικού ατυχήματος μεγάλης έκτασης.

Άρθρο της δρ. Εύης Γεωργιάδου*

Η επικινδυνότητα στις περιπτώσεις ατυχημάτων σε εγκαταστάσεις που διαχειρίζονται επικίνδυνες ουσίες μπορεί να σχετίζεται με πυρκαγιές, εκρήξεις και διαρροή τοξικών ουσιών στην ατμόσφαιρα, που μπορεί να επηρεάσουν όχι μόνο το προσωπικό της εγκατάστασης αλλά και τους κατοίκους των ευρύτερων περιοχών, καθώς και το περιβάλλον.

Οι άμεσες συνέπειες μπορεί να είναι μεγάλος αριθμός νεκρών και τραυματιών, πρόκληση σοβαρών προβλημάτων υγείας στον πληθυσμό, καταστροφές καλλιεργειών από καύση και επικίνδυνες ουσίες, ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα κλπ. Σημαντικές επίσης μπορεί να είναι και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες στην υγεία του πληθυσμού.

Για τους λόγους αυτούς, έχει μείζονα σημασία η αποτροπή ατυχημάτων μεγάλης έκτασης. Ένα από τα πιο πρόσφατα παραδείγματα είναι η έκρηξη σε εγκατάσταση λιπασμάτων στην Τουλούζη της Γαλλίας το 2001, που άφησε πίσω της 30 νεκρούς, 2.240 τραυματίες, σοβαρές υλικές ζημιές και επιπτώσεις στο περιβάλλον, ενώ 5.079 άνθρωποι χρειάστηκαν ειδική ψυχολογική υποστήριξη. Στην Ελλάδα μια τέτοια περίπτωση ήταν η έκρηξη στο διυλιστήριο της Ελευσίνας το 1992, που άφησε πίσω της 14 νεκρούς και 22 τραυματίες.

Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και για τις εγκαταστάσεις όπου αποθηκεύονται και υποβάλλονται σε διαχείριση μεγάλες ποσότητες επικίνδυνων ουσιών, βρίσκεται σε ισχύ η Οδηγία Seveso, η οποία ονομάστηκε έτσι με αφορμή μεγάλο ατύχημα στην ομώνυμη πόλη της Ιταλίας το 1976.

Η πρώτη Οδηγία ψηφίστηκε το 1982 (Directive 82/501/EEC). Στη συνέχεια, λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία από ορισμένα ατυχήματα που είχαν συμβεί, αντικαταστάθηκε το 1996 από την Οδηγία Seveso II (Directive 96/82/EC) και το 2012 από την Οδηγία Seveso III (Directive 2012/18/EU), η οποία βρίσκεται σε ισχύ μέχρι και σήμερα.

Η Ελλάδα εναρμόνισε το εθνικό της δίκαιο με τις Οδηγίες αυτές. Σήμερα βρίσκεται σε ισχύ η Κ.Υ.Α. 172058/2016, που αφορά την εναρμόνιση με την Οδηγία Seveso III και εφαρμόζεται στις εγκαταστάσεις όπου υπάρχουν επικίνδυνες ουσίες (υπό μορφή πρώτης ύλης, προϊόντων, παραπροϊόντων, καταλοίπων ή ενδιάμεσων προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αναμένεται να προκύψουν σε περίπτωση ατυχήματος), σε ποσότητες ίσες ή ανώτερες από ορισμένες οριακές τιμές.

Εξαιρούνται ορισμένες εγκαταστάσεις ή δραστηριότητες, όπως π.χ. οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις, η μεταφορά επικίνδυνων ουσιών μέσω αγωγών, η μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων, η εξόρυξη και επεξεργασία ορυκτών σε μεταλλεία, ορυχεία και λατομεία, η υπεράκτια έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων κ.ά., που καλύπτονται από άλλους κανονισμούς.

Στην ΚΥΑ αναφέρονται αναλυτικά οι υποχρεώσεις του «φορέα εκμετάλλευσης», δηλαδή του υπεύθυνου κατά το νόμο για την εγκατάσταση ή μονάδα, ώστε να εξασφαλίζεται η πρόληψη των μεγάλων ατυχημάτων και ο περιορισμός των συνεπειών τους στη δημόσια υγεία και στο περιβάλλον.

Μεταξύ των υποχρεώσεών είναι η υποβολή στην αδειοδοτούσα αρχή φάκελου κοινοποίησης, η κατάρτιση πολιτικής πρόληψης μεγάλων ατυχημάτων, η υποβολή μελέτης ασφάλειας (εγκατάσταση ανώτερης βαθμίδας), καθώς και η κατάρτιση εσωτερικού σχεδίου έκτακτης ανάγκης.

Στην ΚΥΑ 172058/2026 προβλέπεται η κατάρτιση των εξωτερικών «Σχεδίων Αντιμετώπισης Τεχνολογικών Ατυχημάτων Μεγάλης Έκτασης» (ΣΑΤΑΜΕ). Για την κατάρτιση του γενικού σχεδίου αντιμετώπισης τεχνολογικών ατυχημάτων μεγάλης έκτασης την ευθύνη συντονισμού έχει η Διεύθυνση Σχεδιασμού και Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, ενώ η διαδικασία εντάσσεται στο πλαίσιο της εφαρμογής του γενικού σχεδίου πολιτικής προστασίας «Ξενοκράτης» και διενεργείται σε συνεργασία και με άλλα υπουργεία.

Για κάθε εγκατάσταση / μονάδα ανώτερης βαθμίδας, η αυτοτελής Δ/νση Πολιτικής Προστασίας της οικείας Περιφέρειας έχει την ευθύνη για την κατάρτιση εξωτερικού σχεδίου έκτακτης ανάγκης αναφορικά με τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται έξω από τον χώρο της συγκεκριμένης εγκατάστασης (ειδικό ΣΑΤΑΜΕ). Η κατάρτιση σχεδίων έκτακτης ανάγκης για την πρόληψη και αντιμετώπιση τεχνολογικών ατυχημάτων εντάσσεται στο συνολικότερο θεσμικό πλαίσιο της πολιτικής προστασίας στη χώρα μας.

Επιπλέον, στην Κ.Υ.Α 172058/2016 υπάρχει πρόβλεψη για την ενημέρωση του κοινού, για το σχεδιασμό χρήσεων γης, για τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα (φαινόμενο domino), για τη δημόσια διαβούλευση και τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων, για τις ενέργειες των αρμοδίων αρχών μετά από μεγάλο ατύχημα κ.ά.

Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι σε κάθε περιοχή μπορεί να λειτουργεί πλήθος εγκαταστάσεων και εργασιακών χώρων, ανεξάρτητα από το αν υπάγονται ή όχι στην Οδηγία Seveso, αναδεικνύεται η σημασία της εφαρμογής της νομοθεσίας (για την προστασία της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, για την προστασία του περιβάλλοντος, για την πρόληψη και αντιμετώπιση των βιομηχανικών ατυχημάτων μεγάλης έκτασης) σε συνδυασμό με τους σχετικούς κανονισμούς (όπως είναι π.χ. οι κανονισμοί για τη μεταφορά επικίνδυνων φορτίων).

Η συνδυασμένη εφαρμογή της νομοθεσίας και των κανονισμών είναι αναγκαία για την ολοκληρωμένη εκτίμηση της επικινδυνότητας και την αποτελεσματική προστασία σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης για κάθε εγκατάσταση και για την ευρύτερη βιομηχανική περιοχή. Μπορεί επίσης να συμβάλλει στην αναβάθμιση της ελεγκτικής διαδικασίας από τις αρμόδιες αρχές.

Εθνική Νομοθεσία

  • Κ.Υ.Α 172058/2016 (ΦΕΚ 354/Β` 17.2.2016) Καθορισμός κανόνων, μέτρων και όρων για την αντιμετώπιση κινδύνων από ατυχήματα μεγάλης έκτασης σε εγκαταστάσεις ή μονάδες, λόγω της ύπαρξης επικίνδυνων ουσιών, σε συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας 2012/18/ΕΕ «για την αντιμετώπιση των κινδύνων μεγάλων ατυχημάτων σχετιζομένων με επικίνδυνες ουσίες και για την τροποποίηση και στη συνέχεια την κατάργηση της οδηγίας 96/82/ΕΚ του Συμβουλίου» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 4ης Ιουλίου 2012. Αντικατάσταση της υπ’ αριθ. 12044/613/2007 (Β΄376), όπως διορθώθηκε (Β΄2259/2007).
  • 3η Έκδοση του Γενικού Σχεδίου Αντιμετώπισης Τεχνολογικών Ατυχημάτων Μεγάλης Έκτασης (Γενικό ΣΑΤΑΜΕ) με την κωδική ονομασία «Ηράκλειτος».
  • Εγκύκλιος για την ενημέρωση του κοινού σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην ΚΥΑ 172058/2016 (Οδηγία Seveso III).
  • Αρμοδιότητες της Γ.Γ.Π.Π. και των οργανικών μονάδων ΠΠ των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, των Περιφερειών και των Δήμων στο πλαίσιο της ΚΥΑ 172058/2016 (Seveso III).

*Η δρ. Εύη Γεωργιάδου είναι χημικός μηχανικός, ερευνήτρια στον Τομέα Έρευνας και Ανάπτυξης του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιεινής και Ασφάλειας της Εργασίας (ΕΛ.ΙΝ.Υ.Α.Ε.).

Ελέγξτε επίσης

Σύγχρονες προκλήσεις για την ελληνική βαριά βιομηχανία

Ο μετασχηματισμός της εγχώριας παραγωγικής βαριάς βιομηχανίας επηρεάζεται καθοριστικά από τη διείσδυση της φυσικής μεταλλουργίας …

Τα Περιοδικά μας