To ηλεκτροπαραγωγό ζεύγος (Η/Ζ) μπορεί να χαρακτηρισθεί ως « μικρό εργοστάσιο παραγωγής ρεύματος», διότι ενσωματώνει μηχανές και συστήματα διαφορετικής τεχνολογικής προέλευσης. Είναι ένα πολύπλοκο μηχάνημα, και για τη σωστή επιλογή του απαιτείται ιδιαίτερη γνώση και προσοχή. Στο άρθρο που ακολουθεί παρουσιάζονται κρίσιμα σημεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τη διαδικασία αξιολόγησης, εστιάζοντας στα πετρελαι-οκίνητα ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη εφεδρικής λειτουργίας, τα οποία χρησιμοποιούνται στην πλειοψηφία των εγκαταστάσεων.
1. Σωστή διαστασιολόγηση
Ο προσδιορισμός της ονομαστικής ισχύος του ηλεκτροπαραγωγού ζεύγους, ώστε να καλύπτονται επαρκώς οι απαιτήσεις των φορτίων, μπορεί να προκύψει από σχετικά απλούς (π.χ. σε οικιακές εγκαταστάσεις) έως εξαιρετικά σύνθετους υπολογισμούς (σε μεγάλα σύγχρονα κτίρια ή βιομηχανίες). Οι μεγάλοι κατασκευαστές διαθέτουν στους ενδιαφερόμενους ειδικό software με το οποίο διευκολύνεται η σωστή διαστασιολόγηση. Ωστόσο, η εμπειρία έχει δείξει ότι για την ασφαλή χρήση των υπολογιστικών προγραμμάτων χρειάζεται εκπαίδευση και εξοικείωση, η οποία παρέχεται σε σχετικά σεμινάρια και στην Ελλάδα
2. Αργόστροφα 1.500 rmp και πολύστροφα 3.000 rpm Η/Ζ
Για ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη ισχύος μικρότερης των 30kVA υπάρχει δυνατότητα επιλογής ανάμεσα σε αργόστροφα (1.500 rpm) ή πολύστροφα (3.000 rpm). Είναι σωστό να θεωρή σουμε τα δυο αυτά μηχανήματα ισοδύναμα και να επιλέξουμε αυτό με τη χαμηλότερη τιμή; Φυσικά όχι. Τα ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη 1.500 rpm είναι ακριβότερα από αυτά των 3.000 στροφών της ίδιας ισχύος και του ίδιου κατασκευαστή, επειδή έχουν μεγαλύτερη αξιοπι-
στία, λιγότερο θόρυβο, χαμηλότερη κατανάλωση, καθώς και μεγαλύτερη διάρκεια ζωής με λιγότερες απαιτήσεις συντήρησης όταν λειτουργούν καθημερινά. Ωστόσο, τα ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη 3.000 rpm, εκτός από τη χα- μηλότερη τιμή αγοράς, έχουν μικρότερο όγκο και βάρος, καθώς και χαμηλότερο κόστος συντήρησης όταν είναι αερόψυκτα.
3. Ασφάλεια και νομιμότητα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκδώσει τεχνικές οδηγίες τις οποίες είναι υποχρεωμένοι να τηρούν οι κατασκευαστές, προκειμένου να εξασφαλίζεται η προστασία των ανθρώπων και των εγκαταστάσεων. Η τήρηση των οδηγιών αυτών είναι προϋπόθεση για την τοποθέτηση του σήματος CE από τον κατασκευαστή πάνω στο μηχάνημα. Συγκεκριμένα, τα ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη πρέπει να διαθέτουν:
-Προστατευτικά πλέγματα γύρω από τον ανεμιστήρα του ψυγείου.
-Προστατευτικά πλέγματα ή καλύμματα γύρω από τα πολύ καυτά εξαρτήματα, όπως είναι η πολλαπλή εξαγωγή των καυσαερίων και η τουρμπίνα, όπου η θερμοκρασία κυμαίνεται μεταξύ 200 – 800°C, ανάλογα με τον τύπο, το μέγεθος και το φορτίο της μηχανής.
-Φίλτρο ηλεκτρομαγνητικών παρεμβολών (EMI filter) στη γεννήτρια, ώστε να μην προκαλούνται ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές στις συσκευές της εγκατάστασης.
4. Ηχομόνωση
Είναι όλα τα ηχομονωτικά καλύμματα το ίδιο αποτελεσματικά; Σίγουρα όχι, και αυτό μπορούμε να διαπιστώσουμε διαβάζοντας στα τεχνικά χαρακτηριστικά τη στάθμη
θορύβου σε dbA που παράγεται από το μηχάνημα. Για αυτό θα πρέπει:
– Να συγκρίνεται η στάθμη θορύβου στην ίδια απόσταση (π.χ. σε 1m, 7m, 15m) και με το ίδιο φορτίο σε kW.
-Να ελέγχεται ο τρόπος με τον οποίο γίνονται αυτές οι μετρήσεις και στην αξιοπιστία τους. Οι μεγάλοι κατασκευαστές επενδύουν σε κατασκευή ανηχοϊκού θαλάμου (anechoic
chamber), μέσα στον οποίο γίνονται ακριβείς μετρήσεις για την πιστοποίηση του ηχομονωτικού καλύμματος, σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα.
-Να υπάρχουν ικανοποιητικές προδιαγραφές προστασίας από τη διάβρωση, ειδικά αν το ηλεκτροπαραγωγό ζεύγος πρόκειται να εγκατασταθεί σε υπαίθριο χώρο. Χρειάζεται προσοχή, διότι συχνά βλέπουμε καλύμματα με εκτεταμένη διάβρωση, ιδιαίτερα στις παραθαλάσσιες περιοχές όπου επικρατούν συνθήκες αυξημένης υγρασίας και αρμύρας.
-Να έχουν μεγάλες θύρες τα ηχομονωτικά καλύμματα, ώστε να διευκολύνονται οι εργασίες του ελέγχου και της συντήρησης.
5. Αξιοπιστία του ηλεκτρικού συστήματος
Οι περισσότερες βλάβες που εμφανίζονται στα εφεδρικά ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη σχετίζονται με το ευρύτερο ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό σύστημα ελέγχου που λειτουργεί όλο
το 24ωρο, διατηρώντας το ηλεκτροπαραγωγό ζεύγος σε ετοιμότητα. Κρίσιμα εξαρτήματα (όπως είναι η μονάδα ελέγχου, ο στατικός φορτιστής της μπαταρίας, ο επιτηρητής τάσης δικτύου, το μεταγωγικό ρελέ τροφοδοσίας της εγκατάστασης από το δίκτυο και άλλα μικροεξαρτήματα που συμμετέχουν στα ηλεκτρικά κυκλώματα του ηλεκτροπαραγωγού ζεύγους) είναι υπό τάση από την πρώτη μέρα. Για παράδειγμα, ένας πίνακας σύγχρονης σχεδίασης και υψηλών κατασκευαστικών προδιαγραφών εκμηδενίζει σχεδόν τις πιθανότητες βλάβης από σκόνη, υγρασία και χαλαρές συνδέσεις, που είναι συχνές αιτίες. Αντίθετα, ένας πίνακας παλιάς σχεδίασης και χαμηλότερης ποιότητας, είναι πολύ πιθανό να δημιουργήσει
προβληματικές καταστάσεις.
6. Σχέση αξίας – τιμής
Στην αγορά υπάρχουν μηχανήματα που ένα «έμπειρο μάτι» μπορεί να τα διαβαθμίσει από
εξαιρετικά ως αξιοπρεπή και από μειονεκτικά ως επικίνδυνα. Όπως είναι φυσικό, αυτή η κατάσταση διαμορφώνει και ένα σχετικά μεγάλο εύρος διακύμανσης της τιμής. Όσοι έχουν τη γνώση να αξιολογήσουν, γνωρίζουν τι αγοράζουν και πόσο αξίζει να το πληρώσουν.
Τι γίνεται όμως με αυτούς που δεν γνωρίζουν; H άγνοια είναι εθελοντική ατυχία, και συνήθως σε αυτή την κατάσταση βρίσκονται όσοι επιλέγουν μόνο με το κριτήριο της
χαμηλότερης τιμής. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ο εκτιμώμενος χρόνος ζωής του
εφεδρικού ηλεκτροπαραγωγού ζεύγους είναι πάνω από 30 χρόνια·συνεπώς είναι επένδυση με μακροχρόνια απόδοση. Τυχόν λάθη στην επιλογή, μπορεί να μετατρέψουν τη θετική απόδοση της επένδυσης σε μακροχρόνια πηγή προβλημάτων και εξόδων. Επομένως, το καλύτερο κριτήριο επιλογής έχει αποδειχθεί ότι είναι η σχέση αξίας – τιμής (value
for money).
Η αξία ενός ηλεκτροπαραγωγού ζεύγους προσδιορίζεται κυρίως από τα εξής έξι σημεία:
Ασφάλεια και ποιότητα κατασκευής (εξελιγμένη σχεδίαση, προδιαγραφές και πρότυπα, πιστοποιητικά, σωστές διαδικασίες συναρμολόγησης, άριστα υλικά, εκπαιδευμένο προσωπικό, ποιοτικός έλεγχος).
-Αξιοπιστία και μεγάλη διάρκεια ζωής (σε αυτά συμβάλει καθοριστικά και η εμπειρία του κατασκευαστή).
-Προδιαγραφές ηλεκτρικής ισχύος υψηλής ποιότητας (σταθερότητα στροφών και τάσης, συντελεστής ανάληψης βηματικού φορτίου σε kW, βύθιση τάσης σε βηματική φόρτιση, χαμηλή αρμονική παραμόρφωση, ανοχή σε βραχυκύκλωμα).
-Εγγύηση καλής λειτουργίας και επέκταση εγγύησης (για πόσα χρόνια, πόσες ώρες λειτουργίας, σε ποια κατηγορία φόρτισης κατά ISO8528 και αν καλύπτεται όλο το μηχάνημα
ή εξαιρούνται κάποια μέρη).
-Αποτελεσματικό ηχομονωτικό κάλυμμα (με πιστοποιητικό μέτρησης θορύβου, καλή αντιδιαβρωτική προστασία και άνετες θύρες πρόσβασης)
-Πιστοποιητικό δοκιμής με φορτίο από το εργοστάσιο κατασκευής.
7. Υπηρεσίες μετά την αγορά
Όσο σημαντική είναι η σωστή επιλογή του ηλεκτροπαραγωγού ζεύγους, τόσο σημαντική είναι και η επιλογή προμηθευτή. Κατ’ αρχήν, για μια επιτυχημένη συνεργασία, καθοριστικοί παράγοντες είναι η τεχνική γνώση, η πείρα, η φερεγγυότητα και η συνέπεια του προμηθευτή. Επιπλέον, σημαντικά στοιχεία είναι η σωστή εκτίμηση για τον έξτρα
εξοπλισμό που χρειάζεται ανάλογα με την περίπτωση, η υποδομή δοκιμής του ηλεκτροπαραγωγού ζεύγους με φορτίο στις εγκαταστάσεις του προμηθευτή πριν την παράδοση και η καλή οργάνωση της τεχνικής υποστήριξης. Επίσης είναι κρίσιμο να επιβε-
βαιωθεί η καταλληλότητα του χώρου εγκατάστασης και να δοθούν εγκαίρως και σωστά οδηγίες για τον αερισμό και εξαερισμό, την απαγωγή των καυσαερίων, τις σχετικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις κλπ. Τέλος, μετά την εγκατάσταση, είναι χρήσιμο να γίνει τελικός έλεγχος και έναρξη της λειτουργίας από ειδικευμένο τεχνικό του προμηθευτή. Στο σημείο αυτό ξεκινά μια πολυετής περίοδος κατά την οποία ο αγοραστής προσδοκά να λάβει την απόδοση της επένδυσής του. Βασική προϋπόθεση είναι να υπάρχει από τον προμηθευτή
οργανωμένη περιοδική συντήρηση και άμεση υποστήριξη σε τυχόν βλάβη, ώστε να εξασφαλίζεται η μακροζωία, η σωστή λειτουργία, και η ετοιμότητα του ηλεκτροπαραγωγού ζεύγους.
*Ο κ. Μανόλης Καλογεράκης είναι ηλεκτρολόγος μηχανικός, με 22 χρόνια επαγγελματική πείρα στα ηλεκτροπαραγωγά ζεύγη, πιστοποιημένος εκπαιδευτής ενηλίκων και πιστοποιημένος Coach, ICF. Είναι εισηγητής σε τακτικά σεμινάρια και σε σεμινάρια επαγγελματικής ανάπτυξης ειδικά για τεχνικούς και μηχανικούς.
