Όταν η έρευνα συναντά τη βιομηχανία

Το Εργαστήριο Συστημάτων Παραγωγής και Αυτοματισμού του Πανεπιστημίου Πατρών έχει αναπτύξει ένα ρομποτικό κελί που εκτελεί βιομηχανικές διεργασίες συνδυάζοντας σύγχρονες τεχνολογίες, όπως προσθετική κατασκευή και συγκόλληση με   ψηφιακά εργαλεία.

 

Γράφουν οι κ. Π. Σταυρόπουλος, Χ. Μπίκας, Χ. Παπαϊωάννου, Ν. Μπουρλέσα, Μ. – Ά. Τερζάκης, Β. Νικολακοπούλου και Γ. Κοτσάκης*

 

Η εξέλιξη της σύγχρονης βιομηχανικής παραγωγής χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή μετάβαση από τις συμβατικές σε προηγμένες μη συμβατικές μεθόδους κατεργασιών και διεργασιών. Η εφαρμογή τους συνοδεύεται από αυξημένες απαιτήσεις ως προς τον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και τον έλεγχο της παραγωγικής διαδικασίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενσωμάτωση ψηφιακών τεχνολογιών και συστημάτων αυτοματισμού.

Παράλληλα, η συνεχώς αυξανόμενη πολυπλοκότητα των προϊόντων, η ανάγκη περιορισμού των χρόνων προετοιμασίας και προσαρμογής της παραγωγής σε νέα προϊόντα, καθώς και οι υψηλές απαιτήσεις ποιοτικού ελέγχου, επιβάλλουν την παραγωγή, συλλογή, ανάλυση και διαχείριση δεδομένων μέσω της ολοκληρωμένης διασύνδεσης του παραγωγικού εξοπλισμού.

Προσθετική κατασκευή και διεργασίες συγκόλλησης

 

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τεχνολογίες προσθετικής κατασκευής μετάλλων (Metal Additive Manufacturing) και οι προηγμένες διεργασίες συγκόλλησης (Joining), οι οποίες διευρύνουν τις δυνατότητες κατασκευής σύνθετων γεωμετριών, επισκευής εξαρτημάτων και αποδοτικής αξιοποίησης των πρώτων υλών.

Ωστόσο, η βιομηχανική αξιοποίησή τους παραμένει περιορισμένη, λόγω του υψηλού κόστους επένδυσης και της ανάγκης εξειδικευμένης τεχνογνωσίας. Για το λόγο αυτό, η δυνατότητα δοκιμής και αξιολόγησης των τεχνολογιών αυτών σε συνθήκες που προσεγγίζουν το πραγματικό παραγωγικό περιβάλλον είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη μείωση του τεχνολογικού και επιχειρησιακού κινδύνου πριν από τη βιομηχανική τους εφαρμογή.

 

Πλατφόρμα υβριδικής μεταποίησης

 

Για την αντιμετώπιση αυτών των αναγκών, το Εργαστήριο Συστημάτων Παραγωγής και Αυτοματισμού (LMS) του Τμήματος Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών ανέπτυξε μια Πλατφόρμα Υβριδικής Μεταποίησης. Πρόκειται για ένα πολυλειτουργικό ρομποτικό κελί που ενσωματώνει τεχνολογίες προσθετικής κατασκευής και συγκόλλησης μετάλλων, καθώς και προηγμένα ψηφιακά εργαλεία για την υποστήριξη του τεχνολογικού προγραμματισμού, την παρακολούθηση και τον έλεγχο των αντίστοιχων διεργασιών. Η ανάπτυξη της πλατφόρμας είχε τρεις κύριους στόχους:

  • Υποστήριξη δραστηριοτήτων έρευνας και ανάπτυξης (R&D) σε τεχνολογίες αιχμής της προσθετικής κατασκευής και της συγκόλλησης.
  • Παροχή υπηρεσιών «δοκιμής πριν από την επένδυση» («test before invest») προς την ελληνική και ευρωπαϊκή βιομηχανία, επιτρέποντας τη δοκιμή τεχνολογιών και την ανάπτυξη πρωτοτύπων (proof-of-concept) πριν από την πραγματοποίηση επενδύσεων.
  • Εκπαίδευση και υποστήριξη της πιστοποίησης προσωπικού στις αντίστοιχες τεχνολογίες.

Το κελί έχει εγκατασταθεί σε χώρο συνολικής επιφάνειας 45 m2, ο οποίος περιλαμβάνει ειδικά διαμορφωμένο προθάλαμο και θάλαμο διεργασίας. Οι κεφαλές διεργασιών εναλλάσσονται και φέρονται από ένα βιομηχανικό ρομπότ υψηλής ακρίβειας 6 αξόνων. Υπάρχει τράπεζα εργασίας 2 επιπλέον αξόνων για εξαρτήματα βάρους έως 250 kg και διαμέτρου έως 500 mm, ενώ η διαμόρφωση της εγκατάστασης επιτρέπει την επεξεργασία αντικειμένων μήκους έως και δύο μέτρων χωρίς τη χρήση της συγκεκριμένης τράπεζας.

Στον τομέα της προσθετικής κατασκευής υποστηρίζονται δύο τεχνολογίες κατευθυνόμενης εναπόθεσης ενέργειας (Directed Energy Deposition [DED]): η DED-Arc ή Wire Arc Additive Manufacturing (WAAM) και η DED-Laser Powder. Η πρώτη αξιοποιεί ηλεκτρικό τόξο και μεταλλικό σύρμα προσφέροντας υψηλούς ρυθμούς εναπόθεσης υλικού, ενώ η δεύτερη χρησιμοποιεί δέσμη laser και μεταλλική σκόνη για περισσότερο εντοπισμένη και ακριβή εναπόθεση.

Παράλληλα, υποστηρίζονται διεργασίες ρομποτικής συγκόλλησης MIG/MAG και συγκόλλησης laser, ενώ έχει προβλεφθεί η δυνατότητα μελλοντικής ενσωμάτωσης της τεχνολογίας DED-Laser Wire.

Κατά το σχεδιασμό της εγκατάστασης έχουν ληφθεί υπόψη οι απαιτήσεις ασφαλούς λειτουργίας των διεργασιών, συμπεριλαμβανομένων των προβλέψεων του προτύπου ISO/ASTM 52931:2023 για τη διαχείριση των συναφών κινδύνων.

Λειτουργίες και ψηφιακά εργαλεία

 

Η λειτουργία της πλατφόρμας υποστηρίζεται από ψηφιακά εργαλεία που καλύπτουν τα διαδοχικά στάδια της παραγωγικής διαδικασίας. Η αρχική προετοιμασία στην περίπτωση επισκευής περιλαμβάνει προαιρετικά τρισδιάστατη σάρωση (3D Scanning, η οποία εκτελείται είτε χειροκίνητα είτε μέσω ειδικά διαμορφωμένης ροής εργασίας με συνεργατικό ρομπότ), αντίστροφη μηχανική (Reverse Engineering) και τεχνολογικό προγραμματισμό της διεργασίας μέσω εξειδικευμένης εφαρμογής που έχει αναπτυχθεί από το Εργαστήριο Συστημάτων Παραγωγής και Αυτοματισμού (Laboratory  For Manufacturing Systems and Automation [LMS]) του Πανεπιστημίου Πατρών, στο Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών και Αεροναυπηγών.

Παράλληλα, η αξιοποίηση δεδομένων που παράγονται από τις διεργασίες, οι τεχνικές τεχνητής νοημοσύνης και η εμπειρία των χειριστών συμβάλλουν στην απλούστευση του τεχνολογικού προγραμματισμού και στη μείωση τόσο του χρόνου προετοιμασίας όσο και του λειτουργικού κόστους.

Κατά τη διάρκεια της μεταποίησης, η παρακολούθηση πραγματοποιείται με θερμική κάμερα και εξειδικευμένους αλγορίθμους, οι οποίοι επιτρέπουν την αξιολόγηση της σταθερότητας της διεργασίας, των διαστάσεων της περιοχής τηκόμενου υλικού (melt pool), καθώς και την ανίχνευση ατελειών. Οι σχετικές πληροφορίες συγκεντρώνονται και απεικονίζονται σε ψηφιακό περιβάλλον παρακολούθησης (dashboard).

Επιπλέον, εφαρμόζονται λειτουργίες ελέγχου κλειστού βρόχου (closed-loop control) για τη διαχείριση του χρόνου ψύξης μεταξύ διαδοχικών στρώσεων βάσει μετρήσεων θερμικής κάμερας, προσαρμόζοντας δυναμικά τη διεργασία στις πραγματικές θερμικές και γεωμετρικές συνθήκες της.

Μετά την ολοκλήρωση της διεργασίας, τα καταγεγραμμένα δεδομένα αξιοποιούνται για αναλύσεις και παραγωγή αναφορών ποιότητας, ενώ η αποθήκευση και διάθεσή τους επιτρέπει την υποστήριξη λειτουργιών ψηφιακού διαβατηρίου προϊόντος (Digital Product Passport – DPP), συμβάλλοντας στην ιχνηλασιμότητα και στην τεχνική τεκμηρίωση της μεταποίησης.

Η πλατφόρμα αξιοποιείται για την ανάπτυξη και βελτιστοποίηση διεργασιών, συστημάτων παρακολούθησης και ελέγχου, καθώς και νέων προϊόντων και εφαρμογών. Η ενσωμάτωση αυτοματισμών, ψηφιακών εργαλείων, αναλυτικών δεδομένων και ανθρώπινης τεχνογνωσίας ευθυγραμμίζεται με τις αρχές των Industry 4.0 και Industry 5.0.

 

Η έρευνα στην υπηρεσία της βιομηχανίας

 

Με τον τρόπο αυτό, η πλατφόρμα συνδέει την ερευνητική δραστηριότητα με τις πραγματικές ανάγκες της παραγωγής, δίνοντας τη δυνατότητα αξιολόγησης και εφαρμογής προηγμένων τεχνολογιών μεταποίησης σε συνθήκες που προσεγγίζουν το βιομηχανικό περιβάλλον.

Μέσω δημόσιων και διμερών συνεργασιών, η εγκατάσταση παρέχει στην ελληνική και ευρωπαϊκή βιομηχανία τη δυνατότητα αξιολόγησης τεχνολογικών λύσεων πριν από την πραγματοποίηση επενδύσεων και την ενσωμάτωσή τους σε παραγωγικές εγκαταστάσεις. Παράλληλα, υποστηρίζει ερευνητικές δραστηριότητες, καθώς και δράσεις εκπαίδευσης και πιστοποίησης προσωπικού, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη και διάδοση τεχνογνωσίας στον τομέα των προηγμένων τεχνολογιών μεταποίησης.

 

*Ο κ. Παναγιώτης Σταυρόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Ο δρ. Χάρης Μπίκας είναι μηχανολόγος μηχανικός και ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Οι κ.κ. Χρήστος Παπαϊωάννου, Νικόλαος Μπουρλέσας, Μιχαήλ – Άγγελος Τερζάκης, Βασιλική Νικολακοπούλου και Γρηγόριος Κοτσάκης είναι επιστημονικοί συνεργάτες του Εργαστηρίου Συστημάτων Παραγωγής και Αυτοματισμού του Πανεπιστημίου Πατρών.

 

 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ