Η Ελληνική Ένωση Εταιρειών Αεροδιαστημικής, Άμυνας και Ασφάλειας (Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α.) εκπροσωπεί τις μεγαλύτερες κρατικές και ιδιωτικές ελληνικές αμυντικές βιομηχανίες και είναι μέλος και εθνικός εκπρόσωπος στην “AeroSpace and Defense Industries Association of Europe” (ASD). Ιδρύθηκε το 2002 με την επωνυμία «Ένωση Ελληνικών Εταιρειών Αεροδιαστημικής», ενώ έλαβε τη σημερινή της επωνυμία μετά από τροποποίηση του καταστατικού της το 2022.
Με την αμυντική βιομηχανία να βρίσκεται στο προσκήνιο, λόγω του προγράμματος εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων αλλά και του ευρωπαϊκού αμυντικού προγράμματος “SAFE”, το περιοδικό «Μετάδοση Ισχύος» επικοινώνησε με τον πρόεδρο της Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α. κ. Δημήτρη Σκαλαίο, ο οποίος στη συνέντευξη που ακολουθεί μιλά για τις δυνατότητες που παρουσιάζει σήμερα η ελληνική αμυντική βιομηχανία. Αναλύει το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων για την περίοδο 2025 – 2036, αναφέρεται στα προβλήματα και στα χρηματοδοτικά εργαλεία που θα ενισχύσουν την αμυντική μας βιομηχανία, και δίνει τη δική του εκτίμηση για την πορεία του κλάδου τα επόμενα χρόνια.
Συνέντευξη στο Γιώργο Μουσλή
– Κύριε πρόεδρε, θα θέλαμε να μας δώσετε μια συνοπτική εικόνα της Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α. Πόσα μέλη αριθμεί και πώς έχει εξελιχθεί ο ρόλος της, ιδίως τα τελευταία χρόνια, μέσα στο μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον;
– Αρχικά σας ευχαριστώ για την ερώτηση, γιατί μας δίνετε την ευκαιρία να μιλήσουμε όχι μόνο για την Ένωση αλλά και για το ρόλο της αμυντικής βιομηχανίας σε ένα περιβάλλον που αλλάζει ραγδαία.
Η Ένωση Ελληνικών Εταιρειών Αεροδιαστημικής, Άμυνας και Ασφάλειας είναι ο συλλογικός φορέας των μεγαλύτερων ελληνικών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε αυτούς τους τομείς. Ιδρύθηκε προκειμένου να υπάρχει ένας οργανωμένος, θεσμικός δίαυλος ανάμεσα στη βιομηχανία, την πολιτεία και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Στην ένωση συμμετέχουν σήμερα 63 εταιρείες –από μικρομεσαίες επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας μέχρι μεγάλους βιομηχανικούς ομίλους– οι οποίες έχουν διαφορετικά μεγέθη και αντικείμενα, αλλά τις ενώνει ένας κοινός στόχος: η εδραίωση της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας ως βασικού προμηθευτή των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, με ουσιαστική συμμετοχή και προστιθέμενη αξία για τη χώρα.
Τα τελευταία χρόνια, καθώς το γεωπολιτικό περιβάλλον γίνεται ολοένα και πιο σύνθετο και απαιτητικό, ο ρόλος της Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α. έχει πράγματι αναβαθμιστεί. Ως εθνική ένωση- μέλος της ευρωπαϊκής Ένωσης Αεροδιαστημικών και Αμυντικών Βιομηχανιών ASD, λειτουργούμε ως θεσμικός συνομιλητής σε ζητήματα βιομηχανικής πολιτικής, στηρίζουμε τη συμμετοχή των ελληνικών εταιρειών σε ευρωπαϊκά προγράμματα και προσπαθούμε να διευκολύνουμε συνεργασίες τόσο στο εσωτερικό όσο και με διεθνείς εταίρους.
– Η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει ένα πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων για την περίοδο 2025 – 2036, με προϋπολογισμό περίπου 25 δισ. ευρώ. Ποιες θεωρείτε ότι πρέπει να είναι οι βασικές προτεραιότητες αυτού του προγράμματος και ποια θα μπορούσε να είναι η συμβολή της Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α. στη διαμόρφωση και υποστήριξή του;
– Το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των Ενόπλων Δυνάμεων, είναι μια στρατηγική επιλογή για τη χώρα. Δεν αρκεί να το δούμε μόνο ως άθροισμα δαπανών· έχει σημασία το πώς μετατρέπεται σε πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα και σε μακροπρόθεσμο όφελος για την εθνική οικονομία.
Κατά τη γνώμη μου, το σημαντικότερο είναι η κάλυψη των αποδεδειγμένων επιχειρησιακών αναγκών των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με σύγχρονα μέσα, τα οποία να υποστηρίζονται αξιόπιστα σε όλο τον κύκλο ζωής τους.
Εξίσου σημαντικό είναι να προσφέρει το πρόγραμμα σαφείς και ρεαλιστικές δυνατότητες συμμετοχής στην εγχώρια βιομηχανία, ώστε ένα ουσιαστικό μέρος των πόρων να παραμένει στη χώρα και να μετατρέπεται σε τεχνογνωσία, παραγωγική βάση, θέσεις εργασίας και διαρκή ικανότητα υποστήριξης των εγχώριων συστημάτων.
Από την πλευρά της, η Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α. μπορεί να συμβάλει κυρίως με την τεκμηριωμένη αποτύπωση των δυνατοτήτων της εγχώριας βιομηχανίας και την οργανωμένη κατάθεσή τους στον θεσμικό διάλογο, ώστε το πρόγραμμα να λαμβάνει υπόψη του ό,τι μπορεί να υλοποιηθεί στην Ελλάδα.
– Ένας από τους στόχους της εθνικής αμυντικής στρατηγικής είναι η ενίσχυση της συμμετοχής της ελληνικής βιομηχανίας στα εξοπλιστικά προγράμματα. Ποια είναι, κατά την άποψή σας τα κυριότερα εμπόδια που περιορίζουν τη συμμετοχή των ελληνικών εταιρειών και πώς μπορούν αυτά να αρθούν;
– Ένας από τους βασικούς στόχους της εθνικής αμυντικής στρατηγικής είναι να εμπλακεί ουσιαστικά η ελληνική βιομηχανία στα εξοπλιστικά προγράμματα. Όσο πιο ενεργό ρόλο αναλάβει, τόσο πιο μεγάλο θα είναι το όφελος για την άμυνα και την οικονομία μας.
Ωστόσο υπάρχουν μεγάλα διαρθρωτικά εμπόδια: Οι περισσότερες εταιρείες είναι μικρές, με περιορισμένα κεφάλαια, δυσκολεύονται να υποστηρίξουν μόνες τους μεγάλα προγράμματα και σπάνια συνεργάζονται σε σταθερά σχήματα, όπως συμβαίνει διεθνώς. Επιπλέον, η χώρα δεν διαθέτει σήμερα δική της παραγωγή αεροσκαφών, πλοίων και οπλικών συστημάτων μεγάλου μεγέθους, με αποτέλεσμα η εγχώρια βιομηχανία να αναλαμβάνει κυρίως υποσυστήματα, υποστήριξη και αναβαθμίσεις.
Το τοπίο αυτό έρχεται να αλλάξει ο μακροπρόθεσμος προγραμματισμός των αμυντικών εξοπλισμών των Ενόπλων Δυνάμεων για το 2025 – 2036, που συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο σχέδιο τις ανάγκες της επόμενης 12ετίας και συνοδεύεται από στόχο για περίπου 25% εγχώρια συμμετοχή. Αυτό ανοίγει για τις ελληνικές εταιρείες έναν ορίζοντα και τις βοηθά να σχεδιάσουν επενδύσεις σε τεχνολογία, υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό.
Από εκεί και πέρα, οι προτεραιότητες είναι συγκεκριμένες: πολυετής προγραμματισμός με συνέχεια, σαφείς όροι εγχώριας συμμετοχής από τα πρώτα στάδια κάθε προγράμματος και ενίσχυση συνεργασιών ανάμεσα σε ελληνικές εταιρείες, ερευνητικούς φορείς και διεθνείς εταίρους.
– Ένα κρίσιμο ζήτημα για την ανάπτυξη του κλάδου είναι το ανθρώπινο δυναμικό. Ποιες είναι οι δεξιότητες και οι ειδικότητες που έχουν σήμερα τη μεγαλύτερη ζήτηση; Υπάρχουν ελλείψεις στην αγορά και πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν, ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων;
– Στο χώρο της άμυνας το κρίσιμο δεν είναι μόνο τι συστήματα αγοράζεις, αλλά με ποιο προσωπικό τα υποστηρίζεις. Σήμερα η μεγαλύτερη ζήτηση αφορά τρεις βασικές κατηγορίες: μηχανικούς και επιστήμονες υψηλής τεχνολογίας, εξειδικευμένους τεχνικούς και στελέχη που γνωρίζουν τα αμυντικά πρότυπα, καθώς και ανθρώπους που μπορούν να διαχειριστούν σύνθετα διεθνή έργα, από τις συμβάσεις μέχρι τα χρονοδιαγράμματα.
Παράλληλα, υπάρχουν ουσιαστικές ελλείψεις: Ένα μέρος του πιο καταρτισμένου ανθρώπινου δυναμικού έχει φύγει στο εξωτερικό, ενώ η εκπαίδευση δεν είναι πάντα ευθυγραμμισμένη με τις ανάγκες της παραγωγής.
Η λύση, κατά τη γνώμη μου, είναι συνδυαστική: πιο στενή σύνδεση πανεπιστημίων και βιομηχανίας, στοχευμένη επανειδίκευση μηχανικών και τεχνικών από συγγενείς κλάδους και ενίσχυση της εξωστρέφειας.
Η συστηματική συμμετοχή σε διεθνείς εκθέσεις και fora, σε στενή συνεργασία με φορείς όπως είναι η Ελληνική Εταιρεία Επενδύσεων και Εξωτερικού Εμπορίου (η Enterprise Greece, η οποία αποτελεί τον κατεξοχήν εθνικό βραχίονα εξωστρέφειας και προβολής των ελληνικών επιχειρήσεων), βοηθά όχι μόνο να ενισχυθεί η διεθνής παρουσία των ελληνικών εταιρειών, αλλά και να αναδειχθούν ως ελκυστικοί εργοδότες για νέους επιστήμονες και τεχνικούς υψηλής εξειδίκευσης.
– Πρόσφατα η Αθήνα φιλοξένησε το Παγκόσμιο Συμπόσιο Ειδικών Επιχειρήσεων για την Ευρώπη (Global Special Operations Forces [GSOF] Symposium Europe). Ποια ήταν τα σημαντικότερα θέματα που αναδείχθηκαν και ποια είναι τα συμπεράσματά σας από τη συμμετοχή της Ελλάδας και της Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α. σε αυτή την εκδήλωση;
– Το GSOF Symposium Europe 2025, που φιλοξενήθηκε φέτος στην Αθήνα, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα διεθνή fora για τις ειδικές επιχειρήσεις. Με περισσότερους από 750 συμμετέχοντες, πάνω από 70 εκθέτες και παρουσία εκπροσώπων από περίπου 30 χώρες, ανέδειξε με σαφήνεια την κύρια τάση: την ενίσχυση του ρόλου των μη επανδρωμένων συστημάτων, των προηγμένων αισθητήρων, των δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων και των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης στο σχεδιασμό και στην εκτέλεση ειδικών επιχειρήσεων.
Η επιλογή της Αθήνας και η συνδιοργάνωση με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας κατέδειξαν τον αναβαθμισμένο ρόλο της Ελλάδας ως πυλώνα σταθερότητας και ως προωθημένης βάσης της Συμμαχίας στην ανατολική Μεσόγειο, σε ένα πλαίσιο που ενισχύεται και από την επικαιροποιημένη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (Mutual Defense Cooperation Agreement [MDCA]) με τις ΗΠΑ.
Για την Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α., το ουσιαστικό στοιχείο της διοργάνωσης ήταν η συλλογική παρουσία των εταιρειών-μελών της με συγκεκριμένα καινοτόμα συστήματα και λύσεις για το χώρο των ειδικών επιχειρήσεων, που ανέδειξαν το τεχνολογικό επίπεδο της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας. Το ζητούμενο, πλέον, είναι αυτή η επένδυση στην καινοτομία και την εξωστρέφεια να έχει συνέχεια και βάθος.
– Πώς αξιολογείτε το μέλλον της ελληνικής αμυντικής και αεροδιαστημικής βιομηχανίας; Ποιες είναι οι πρωτοβουλίες που προγραμματίζετε ως Ένωση για την ενδυνάμωση και τη διεθνή σας παρουσία;
– Αν δούμε τη μεγάλη εικόνα, η επόμενη δεκαετία για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία διαγράφεται πιο ευνοϊκή από ό,τι στο παρελθόν. Πρωτοβουλίες όπως το ReArm Europe, το SAFE και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας δημιουργούν ένα πλαίσιο αυξημένης ζήτησης και κοινών προγραμμάτων· το ερώτημα για την ελληνική αμυντική και αεροδιαστημική βιομηχανία δεν είναι αν θα υπάρξουν ευκαιρίες, αλλά σε ποιο βαθμό θα μπορέσει να τις αξιοποιήσει με συνέπεια και συνέχεια.
Σημαντικό ρόλο έχει και το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛ.Κ.Α.Κ.), το οποίο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρόσφατες θεσμικές πρωτοβουλίες, καθώς φέρνει πιο κοντά τις επιχειρησιακές ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων με το οικοσύστημα των ελληνικών start-up, με την έρευνα, με τα πανεπιστήμια και τη βιομηχανία.
Έτσι βοηθά ώστε η αμυντική καινοτομία να είναι στοχευμένη, ευθυγραμμισμένη με τις πραγματικές απαιτήσεις του πεδίου και, ταυτόχρονα, συμβατή με τα ευρωπαϊκά σχήματα συνεργασίας. Εφόσον αξιοποιηθεί το πλήρες εύρος των δυνατοτήτων του, το ΕΛ.Κ.Α.Κ. έχει τη δυνατότητα να αναδειχθεί σε κομβικό καταλύτη για τη διαδρομή των ελληνικών λύσεων από το στάδιο της έρευνας έως την επιχειρησιακή τους ενσωμάτωση.
Σε αυτή τη διαδρομή, ο ρόλος της Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α. είναι να οργανώσει πιο συστηματικά την παρουσία της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας: με στοχευμένη διεθνή παρουσία, με στήριξη της συμμετοχής των εταιρειών-μελών σε ευρωπαϊκά προγράμματα και με στενότερη διασύνδεση με την ερευνητική κοινότητα και με φορείς καινοτομίας όπως είναι το ΕΛ.Κ.Α.Κ.
Αν αυτά γίνουν με συνέπεια, πιστεύω ότι ο κλάδος μας, όσο μικρός κι αν είναι αριθμητικά, μπορεί να αποκτήσει έναν απολύτως σεβαστό και διεθνώς υπολογίσιμο ρόλο· δεν είναι εύκολο, αλλά είναι απολύτως εφικτό.
Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE
– Το νέο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE, που μόλις ξεκινά, έρχεται να προστεθεί στις πρωτοβουλίες του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας (EDF) και άλλων μηχανισμών συνεργασίας. Ποια είναι η σημασία τέτοιων προγραμμάτων για τον ελληνικό αμυντικό και αεροδιαστημικό κλάδο; Πώς μπορεί η Ελλάδα να εξασφαλίσει έγκαιρη και ουσιαστική συμμετοχή, ώστε να μη μείνει στο περιθώριο των νέων ευρωπαϊκών αναπτυξιακών πρωτοβουλιών;
– Προγράμματα όπως το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (το EDF, που ήδη χρηματοδοτεί ερευνητικά και αναπτυξιακά έργα) και το πρόγραμμα SAFE (το οποίο μόλις εντάχθηκε στο ευρωπαϊκό πλαίσιο ως εργαλείο κοινής προμήθειας αμυντικού υλικού μεταξύ κρατών-μελών) είναι βασικά μέσα με τα οποία η ΕΕ επιχειρεί να ενισχύσει τη δική της αμυντική και βιομηχανική αυτονομία. Για τον ελληνικό αμυντικό κλάδο το EDF σημαίνει αφενός πρόσβαση σε χρηματοδότηση που δύσκολα θα εξασφαλιζόταν μόνο με εθνικούς πόρους, και αφετέρου συμμετοχή σε πολυεθνικά σχήματα, πέρα από το στενό πλαίσιο των καθαρά ελληνικών προγραμμάτων.
Ήδη υπάρχουν συγκεκριμένα καινοτόμα προϊόντα ελληνικής σχεδίασης που προωθούνται μέσα από τέτοιους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, συμπεριλαμβανομένου και του SAFE. Για να είναι όμως η συμμετοχή έγκαιρη και ουσιαστική, χρειάζεται να εστιάσουμε σε λίγους ξεκάθαρους τομείς στους οποίους η Ελλάδα έχει ή μπορεί να αποκτήσει συγκριτικό πλεονέκτημα, καθώς και να στηρίζονται πρακτικά οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που συχνά έχουν αξιόλογη τεχνολογία αλλά δυσκολεύονται σε πιστοποιήσεις, συμμόρφωση και διαχείριση ευρωπαϊκών έργων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α. χαρτογραφεί τις δυνατότητες των εταιρειών, τις φέρνει σε επαφή με ξένους εταίρους και οργανώνει δράσεις που διευκολύνουν ιδίως τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις να έχουν άμεση πρόσβαση σε αρμόδιους φορείς –όπως είναι η Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών & Επενδύσεων (ΓΔΑΕΕ) του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας– όταν σχεδιάζονται συμμετοχές σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
