Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί πολύ σημαντική τεχνολογική εξέλιξη με άμεσο αντίκτυπο στη καθημερινότητά μας, ενώ έχει ήδη διεισδύσει και στο βιομηχανικό περιβάλλον, προσφέροντας ευελιξία και νέες δυνατότητες στις επιχειρήσεις. Ωστόσο η υιοθέτηση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελεί μια απλή διαδικασία· χρειάζεται ωριμότητα και πλάνο, όπως υπογραμμίζει στη συνέντευξη που ακολουθεί ο υπεύθυνος γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού στην προεδρία της Ελληνικής Κυβέρνησης κ. Γιάννης Μαστρογεωργίου. Το περιοδικό «Μετάδοση Ισχύος» συζητάει με τον κ. Μαστρογεωργίου για την εθνική στρατηγική όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς και για το πώς μπορούν οι μικρότερες βιομηχανίες να εκμεταλλευτούν τα σχετικά συστήματα .
Συνέντευξη στο Γιώργο Μουσλή
– Στο βιβλίο σας «Άνθρωπος και ρομπότ» αναλύετε, κ. Μαστρογεωργίου, τη σχέση ανθρώπου και τεχνολογίας. Πώς πιστεύετε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει τη βιομηχανική παραγωγή και τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων;
– Αν το δούμε απλά, η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο δουλεύουν οι επιχειρήσεις, από το πώς παράγουν μέχρι το πώς λαμβάνουν τις αποφάσεις. Στη βιομηχανία ήδη βλέπουμε πιο “έξυπνες” γραμμές παραγωγής, καλύτερη πρόβλεψη βλαβών, λιγότερα λάθη, καλύτερη αξιοποίηση ενέργειας. Αλλά για μένα το πιο σημαντικό δεν είναι αυτό. Πρέπει να κατανοήσουμε ότι αλλάζει η ίδια η λογική και η διάρθρωση των επιχειρήσεων.
Περνάμε από ένα μοντέλο που βασίζεται κυρίως σε υποδομές, σε ένα μοντέλο που βασίζεται στη γνώση, στα δεδομένα και στην ικανότητα να προσαρμόζεσαι γρήγορα. Και εδώ είναι το ουσιαστικό. Δεν μιλάμε για αντικατάσταση του ανθρώπου· μιλάμε για ενίσχυσή του· μιλάμε για προσαρμογή του στις νέες απαιτήσεις. Ο ίδιος άνθρωπος θα είναι απλώς με άλλα εργαλεία στην εργαλειοθήκη του, αν προσπαθήσουμε να το οπτικοποιήσουμε. Όποιος το καταλάβει αυτό, θα έχει και το πλεονέκτημα.
– Η τεχνητή νοημοσύνη θεωρείται ότι φέρνει την επόμενη βιομηχανική επανάσταση. Συμφωνείτε με αυτή την άποψη; Ποια είναι τα πιο άμεσα οφέλη για τη βιομηχανία και ποιες οι μεγαλύτερες προκλήσεις στην υιοθέτησή της;
– Θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ σε μία παρούσα παραγωγική επανάσταση. Τα οφέλη είναι ήδη εδώ και είναι πολύ πρακτικά: περισσότερη παραγωγικότητα, λιγότερο κόστος, λιγότερα σφάλματα, καλύτερος προγραμματισμός.
Σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας, αυτά είναι κρίσιμα. Αλλά η μετάβαση δεν είναι εύκολη. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που βλέπω δεν είναι η τεχνολογία· είναι τα δεδομένα και οι άνθρωποι. Πολλές επιχειρήσεις δεν έχουν ακόμα τα σωστά δεδομένα ή δεν έχουν τις δεξιότητες να τα αξιοποιήσουν.
Και βέβαια υπάρχει και το κόστος, ειδικά για τις μικρότερες επιχειρήσεις. Άρα, ναι, είναι μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά δεν είναι αυτόματη. Θέλει σχέδιο.
– Υπάρχει ο φόβος ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μειώσει θέσεις εργασίας στη βιομηχανία. Πιστεύετε ότι τελικά θα δημιουργήσει περισσότερες ευκαιρίες ή προκλήσεις;
– Ο φόβος είναι απολύτως κατανοητός και συνοδεύει κάθε μεγάλη αλλαγή. Ναι, κάποιες δουλειές θα αλλάξουν ή θα περιοριστούν. Αλλά ταυτόχρονα θα δημιουργηθούν καινούργιες και ίσως πιο ποιοτικές θέσεις εργασίας. Το θέμα είναι η μετάβαση. Αν την αφήσουμε να γίνει μόνη της, θα δημιουργήσει ανισότητες. Αν την οργανώσουμε, μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες. Για μένα, το πραγματικό στοίχημα είναι να επενδύσουμε εγκαίρως στις δεξιότητες. Εκεί θα κριθεί το αποτέλεσμα.
– Με ποιους τρόπους μπορεί η εθνική στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη να υποστηρίξει την ανάπτυξη της ελληνικής βιομηχανίας και της επιχειρηματικότητας, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον διεθνούς ανταγωνισμού;
– Η εθνική στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη αποτέλεσε τομή για το ελληνικό οικοσύστημα καινοτομίας, και ως Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού είχαμε τη χαρά να τη συντονίσουμε. Ήταν κομβική, γιατί καταφέρνει να κάνει τον αναγνώστη της να ψάξει τον εαυτό του και το αντικείμενο της δραστηριότητάς του μέσα σε αυτή.
Το κράτος ασφαλώς και δεν πρέπει να κάνει τα πάντα, ειδικά σε θέματα καινοτομίας στα οποία αναφερόμαστε. Πρέπει ωστόσο να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις και ένα περιβάλλον που θα ενθαρρύνει τη συνεργασία.
Για την Ελλάδα ειδικά, το θέμα δεν είναι να «προλάβουμε» τους μεγάλους· είναι να επιλέξουμε πού μπορούμε να είμαστε πραγματικά καλοί. Και εδώ χρειάζεται συγκέντρωση δυνάμεων από κράτος, πανεπιστήμια και επιχειρήσεις. Όταν αυτά δουλεύουν μαζί, τότε δημιουργείται πραγματική υπεραξία.
– Πώς μπορούν οι μικρότερες βιομηχανικές επιχειρήσεις να ενσωματώσουν λύσεις τεχνητής νοημοσύνης, και ποια είναι τα κύρια εμπόδια που αντιμετωπίζουν;
– Πολλές μικρές επιχειρήσεις νομίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι κάτι πολύ μακρινό ή πολύ ακριβό. Δεν ισχύει απαραίτητα αυτή η άποψη. Μπορούν να ξεκινήσουν πολύ πρακτικά: από τη διαχείριση αποθεμάτων, τη συντήρηση εξοπλισμού, τον ποιοτικό έλεγχο. Δεν χρειάζεται να κάνουν «επανάσταση» από την πρώτη μέρα.
Το βασικό εμπόδιο είναι ότι συχνά δεν ξέρουν από πού να ξεκινήσουν. Και εκεί χρειάζεται υποστήριξη, τόσο από την πολιτεία όσο και από το «οικοσύστημα» που θα με ακούσετε πολλές φορές να επικαλούμαι. Αν μειώσουμε το κόστος εισόδου και δώσουμε εργαλεία και γνώση, τότε θα δούμε πολύ πιο γρήγορη υιοθέτηση.
– Πώς θα επηρεάσει η τεχνητή νοημοσύνη την εκπαίδευση και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων, και ποιους νέους δρόμους μπορεί να ανοίξει για τη βιομηχανία στο μέλλον;
– Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει το τι σημαίνει «είμαι έτοιμος για την αγορά εργασίας». Δεν αρκεί πια μια τεχνική γνώση. Χρειάζεται να μπορείς να συνεργάζεσαι με συστήματα, να καταλαβαίνεις δεδομένα, να σκέφτεσαι κριτικά. Η μετακίνηση του αντικειμένου από τους νομικούς και τους τεχνικούς ηλεκτρονικών υπολογιστών στα πεδία σπουδών όπως είναι η κοινωνιολογία, η ψυχολογία, οι ανθρωπιστικές σπουδές ή ακόμα και οι θρησκευτικές, αποτελεί το μυστικό της μετάβασης στην εποχή των νέων δεξιοτήτων. Ταυτόχρονα, αποκτούν μεγαλύτερη αξία πράγματα που θεωρούσαμε συμπληρωματικά, όπως είναι η δημιουργικότητα, η κρίση, η ικανότητα προσαρμογής. Αν το κάνουμε σωστά, αυτό μπορεί να ανοίξει νέους δρόμους για τη βιομηχανία: πιο σύνθετα προϊόντα, μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία και μία καλύτερη θέση διεθνώς. Αλλά προϋπόθεση είναι να συνδεθεί πολύ πιο στενά η εκπαίδευση με την παραγωγή.
Και όταν αναφερόμαστε στην εκπαίδευση, καλό είναι να μην ξεχνάμε τη σημασία της συνεχούς πορείας προς αυτή. Η διά βίου μάθηση είναι το εργαλείο προς μία συνεχή αναβάθμιση της γνώσης που έχουμε διαθέσιμη για αυτό το πεδίο.
– Ποιες αναμένεται να είναι οι επόμενες κινήσεις της ελληνικής κυβέρνησης αναφορικά με την προώθηση της τεχνητής νοημοσύνης που θα έχουν άμεση επίδραση στην ελληνική βιομηχανία;
– Βλέπουμε ήδη να πραγματοποιούνται σημαντικά βήματα. Υποδομές όπως ο υπερυπολογιστής «Δαίδαλος», μαζί με την οντότητα υποδοχής του, το Pharo, το πρώτο ελληνικό AI Factory, αποτελούν το τελευταίο δείγμα αυτής της προσπάθειας.
Στη συντονισμένη αυτή προσπάθεια να δημιουργηθεί ένα οικοσύστημα γνώσης, καινοτομίας και επιχειρηματικότητας, προς όφελος των ίδιων των πολιτών, κάθε βήμα πηγάζει από τη στρατηγική που αναφέραμε και νωρίτερα. Παράλληλα, συνεχίζονται τα έργα αναβάθμισης των ψηφιακών δεξιοτήτων, τόσο των πολιτών όσο και των δημοσίων λειτουργών, ώστε να έχουν πρακτικό αποτύπωμα όλα τα εργαλεία που ετοιμάζουμε ως χώρα.
