Σε μια περίοδο έντονων προκλήσεων και διαρκών μεταρρυθμίσεων, η ελληνική βιομηχανία διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο στην πορεία ανάκαμψης της οικονομίας. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο υφυπουργός Ανάπτυξης κ. Λάζαρος Τσαβδαρίδης αναλύει τις διαθέσιμες πηγές χρηματοδότησης για τον κλάδο, αναφέρεται στον νέο αναπτυξιακό νόμο και στο πλαίσιο εφαρμογής του, ενώ τοποθετείται σε κρίσιμα ζητήματα όπως είναι το υψηλό ενεργειακό κόστος και η έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού.
– Το Υπουργείο Ανάπτυξης υλοποιεί μια σειρά από δράσεις για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και την αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης της χώρας. Ποια είναι τα βασικά προγράμματα που βρίσκονται σε εξέλιξη και ποιους στρατηγικούς στόχους εξυπηρετούν;
– Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει θέσει ως ακρογωνιαίο λίθο της πολιτικής της τη δημιουργία μιας ισχυρής, εξωστρεφούς και ανθεκτικής οικονομίας. Το Υπουργείο Ανάπτυξης, υπό την πολιτική ηγεσία του Υπουργού Τάκη Θεοδωρικάκου, βρίσκεται στην καρδιά αυτής της προσπάθειας, σχεδιάζοντας και υλοποιώντας ένα συνεκτικό πλέγμα δράσεων που δεν αντιμετωπίζουν απλώς τις προκλήσεις του παρόντος, αλλά χτίζουν τις βάσεις για το παραγωγικό μοντέλο του αύριο.
Τα χρηματοδοτικά εργαλεία που αξιοποιούμε είναι πολλαπλά και στοχευμένα. Πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραματίζει το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», το οποίο με πόρους άνω των 30 δισεκατομμυρίων ευρώ κατευθύνει επενδύσεις σε τομείς που πολλαπλασιάζουν την αξία για την οικονομία και την κοινωνία.
Παράλληλα, το νέο ΕΣΠΑ 2021-2027 αποτελεί έναν κρίσιμο πυλώνα στήριξης, με προγράμματα όπως είναι ο «Ψηφιακός μετασχηματισμός των μικρομεσαίων επιχειρήσεων», η «Πράσινη μετάβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων» και η «Ενίσχυση της ίδρυσης και λειτουργίας νέων τουριστικών επιχειρήσεων», που παρέχουν απευθείας ενισχύσεις σε χιλιάδες επιχειρήσεις για να εκσυγχρονιστούν.
Οι στρατηγικοί μας στόχοι είναι σαφείς και αλληλένδετοι:
Πρώτον, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσα από τον ψηφιακό και πράσινο μετασχηματισμό. Δεν θέλουμε απλώς να στηρίξουμε τις επιχειρήσεις να επιβιώσουν, αλλά να τις εξοπλίσουμε με τα εργαλεία για να πρωταγωνιστήσουν στη νέα εποχή.
Δεύτερον, η αύξηση της εξωστρέφειας και η ενσωμάτωση των ελληνικών επιχειρήσεων στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας.
Τρίτον, η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων, κατευθύνοντας επενδύσεις και δημιουργώντας ποιοτικές θέσεις εργασίας σε κάθε γωνιά της Ελλάδας.
– Ο πρόσφατα ψηφισμένος αναπτυξιακός νόμος έρχεται σε μια περίοδο προκλήσεων αλλά και ευκαιριών για την ελληνική οικονομία. Ποια είναι τα κίνητρα και τα εργαλεία που προβλέπει για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων σε τομείς ψηφιακού μετασχηματισμού, έρευνας και πράσινης ανάπτυξης, και πώς μετράτε την αποτελεσματικότητα αυτών των παρεμβάσεων;
– Ο νέος αναπτυξιακός νόμος «Ελλάδα – Ισχυρή ανάπτυξη» είναι ένα σύγχρονο και ευέλικτο εργαλείο, ειδικά σχεδιασμένο για να απαντά στις ανάγκες της σύγχρονης οικονομίας. Αναγνωρίζοντας ότι το μέλλον είναι ψηφιακό, πράσινο και καινοτόμο, δημιουργήσαμε 13 νέα καθεστώτα ενισχύσεων, που δίνουν απόλυτη προτεραιότητα σε αυτούς ακριβώς τους τομείς.
Για τον ψηφιακό μετασχηματισμό παρέχουμε αυξημένα ποσοστά ενίσχυσης, για επενδύσεις σε τεχνολογίες cloud, τεχνητή νοημοσύνη, ανάλυση μεγάλων δεδομένων (big data) και κυβερνοασφάλεια. Ενισχύουμε την υιοθέτηση συστημάτων Industry 4.0, ρομποτικής και αυτοματισμών, βοηθώντας τη βιομηχανία μας να κάνει το άλμα στην επόμενη παραγωγική επανάσταση.
Στον τομέα της πράσινης ανάπτυξης, τα κίνητρα είναι εξίσου ισχυρά. Επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στην κυκλική οικονομία, στην ενεργειακή απόδοση κτιρίων και παραγωγικών διαδικασιών, καθώς και στην ηλεκτροκίνηση, απολαμβάνουν ταχεία αδειοδότηση και σημαντικές φορολογικές απαλλαγές ή επιχορηγήσεις.
Η έρευνα και ανάπτυξη αποτελούν ξεχωριστό πυλώνα, καθώς αναγνωρίζουμε ότι η καινοτομία είναι ο καταλύτης για την παραγωγή προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Ενισχύουμε τη δημιουργία κέντρων έρευνας από επιχειρήσεις, τη συνεργασία τους με πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, καθώς και την κατοχύρωση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.
Η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων μετράται με συγκεκριμένους ποσοτικούς δείκτες, οι οποίοι είναι οι εξής:
* Ο αριθμός και ο προϋπολογισμός των εγκεκριμένων επενδυτικών σχεδίων.
* Οι νέες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται.
* Η αύξηση των εξαγωγών στις επιχειρήσεις που ενισχύονται.
* Η συνολική αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ.
– Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τον κορμό της ελληνικής οικονομίας, αλλά αντιμετωπίζουν μεγάλες προκλήσεις προσαρμογής. Ποια εργαλεία, ενισχύσεις ή θεσμικές παρεμβάσεις σχεδιάζετε προκειμένου να ενδυναμώσετε τη βιωσιμότητα και την ανταγωνιστικότητά τους;
– Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι η ραχοκοκαλιά της οικονομίας μας, και η κυβέρνηση στέκεται έμπρακτα δίπλα τους. Οι προκλήσεις είναι υπαρκτές, γι’ αυτό και οι παρεμβάσεις μας είναι οριζόντιες και πολυεπίπεδες.
Πρώτον, διασφαλίζουμε την πρόσβαση σε ρευστότητα. Μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας και του Ταμείου Ανάκαμψης, λειτουργούν προγράμματα εγγυοδοσίας και παροχής δανείων με εξαιρετικά ευνοϊκούς όρους, καλύπτοντας τις ανάγκες τόσο για κεφάλαια κίνησης όσο και για επενδυτικά σχέδια.
Δεύτερον, καθοδηγούμε τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην ψηφιακή και πράσινη μετάβαση. Με προγράμματα όπως είναι τα «Ψηφιακά εργαλεία για μικρομεσαίες επιχειρήσεις» και το «Εξοικονομώ – Επιχειρώ», παρέχουμε voucher και επιδοτήσεις για να αποκτήσουν σύγχρονο εξοπλισμό, να αναβαθμίσουν τις υποδομές τους και να μειώσουν το ενεργειακό τους αποτύπωμα, κάτι που ενισχύει άμεσα την ανταγωνιστικότητά τους.
Τρίτον, απλοποιούμε το θεσμικό πλαίσιο. Η μείωση της γραφειοκρατίας, η ψηφιοποίηση των διαδικασιών ίδρυσης και αδειοδότησης και η δημιουργία ενός σταθερού φορολογικού περιβάλλοντος είναι κρίσιμες θεσμικές παρεμβάσεις, που μειώνουν το διοικητικό βάρος και επιτρέπουν στους επιχειρηματίες να εστιάσουν σε αυτό που ξέρουν να κάνουν καλύτερα: να δημιουργούν και να αναπτύσσονται.
Για την ενδυνάμωση της βιωσιμότητας και της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων εξάλλου, θυμίζω ότι επενδύουμε στρατηγικά στην «έξυπνη μεταποίηση» και στο «open business».
Το πρόγραμμα «Έξυπνη μεταποίηση», προϋπολογισμού άνω των 102 εκατ. ευρώ, συγκέντρωσε ισχυρό επενδυτικό ενδιαφέρον από μεταποιητικές επιχειρήσεις σε όλη τη χώρα, οι οποίες ενδιαφέρθηκαν να ενισχύσουν την τεχνολογική τους υποδομή και να αναβαθμίσουν τον παραγωγικό τους εξοπλισμό με τη χρήση έξυπνων τεχνολογιών αιχμής.
Τέλος, με τη νέα ψηφιακή πλατφόρμα «OpenBusiness» διευκολύνουμε την πρόσβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε ανοιχτά δεδομένα, τεχνολογίες και πρότυπα, ενθαρρύνοντας τη συνεργασία και την καινοτομία.
– Η οργάνωση βιομηχανικών πάρκων και η προσέλκυση στρατηγικών επενδύσεων είναι κρίσιμα εργαλεία για την ανάπτυξη της περιφέρειας. Ποια μέτρα έχουν δρομολογηθεί για την επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης και την παροχή σταθερού επενδυτικού πλαισίου για αυτές τις πρωτοβουλίες;
– Η βιομηχανική αναζωογόνηση και η ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη αποτελούν στρατηγική μας επιλογή, όπως πολλές φορές έχουν τονίσει τόσο ο πρωθυπουργός κ. Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και ο υπουργός Ανάπτυξης κ. Τάκης Θεοδωρικάκος. Τα οργανωμένα πάρκα και οι στρατηγικές επενδύσεις είναι τα οχήματά μας για την επίτευξη αυτού του στόχου. Έχουμε, λοιπόν, δρομολογήσει συγκεκριμένα μέτρα για την εξάλειψη των αγκυλώσεων του παρελθόντος.
Με τον νόμο για τις στρατηγικές επενδύσεις θεσπίσαμε ένα ταχύρρυθμο και διαφανές πλαίσιο (fast-track), το οποίο προβλέπει αυστηρά χρονοδιαγράμματα για τις δημόσιες υπηρεσίες και δημιουργεί έναν μηχανισμό «one stop shop» μέσω του Enterprise Greece. Αυτό μειώνει δραστικά το χρόνο αδειοδότησης και παρέχει στον επενδυτή βεβαιότητα και ασφάλεια.
Παράλληλα, εκσυγχρονίσαμε το πλαίσιο για τα επιχειρηματικά πάρκα. Προβλέπουμε ειδικά πολεοδομικά σχέδια για την ταχεία οργάνωση νέων εκτάσεων, χρηματοδοτούμε την αναβάθμιση των υποδομών στα υφιστάμενα πάρκα (δίκτυα, ενέργεια, ύδρευση) και παρέχουμε ισχυρά φορολογικά κίνητρα για τις επιχειρήσεις που επιλέγουν να εγκατασταθούν εντός αυτών.
Στόχος μας είναι η δημιουργία ενός ελκυστικού περιβάλλοντος, όπου ένας επενδυτής θα μπορεί να υλοποιήσει το σχέδιό του χωρίς καθυστερήσεις και γραφειοκρατικά εμπόδια, ενισχύοντας την τοπική οικονομία και απασχόληση.
– Η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού και η παραγωγή υψηλής προστιθέμενης αξίας προϊόντων αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για την ενίσχυση της βιομηχανίας. Ωστόσο, πολλές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να προσελκύσουν εξειδικευμένο προσωπικό. Πώς πιστεύετε ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτό το έλλειμμα;
– Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο στοίχημα για τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα της χώρας. Η απάντηση βρίσκεται στη σύζευξη της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Η κυβέρνηση προωθεί μια ολιστική προσέγγιση.
Πρώτον, επενδύουμε στην αναβάθμιση της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, δημιουργώντας σύγχρονα προγράμματα σπουδών σε συνεργασία με τις ίδιες τις επιχειρήσεις και το Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ). Θέλουμε οι απόφοιτοι να διαθέτουν τις δεξιότητες που πραγματικά ζητά η αγορά.
Δεύτερον, υλοποιούμε μέσω της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (Δ.ΥΠ.Α.) μεγάλης κλίμακας προγράμματα κατάρτισης και επανακατάρτισης του υφιστάμενου εργατικού δυναμικού, με έμφαση στις ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες. Έτσι χρηματοδοτούμε τις επιχειρήσεις για να εκπαιδεύσουν το προσωπικό τους στις νέες τεχνολογίες που υιοθετούν.
Τρίτον, δημιουργούμε κίνητρα για το “brain gain”. Με ειδικές φορολογικές ελαφρύνσεις για Έλληνες του εξωτερικού που επιστρέφουν για να εργαστούν στη χώρα, στοχεύουμε στην προσέλκυση του υψηλά καταρτισμένου δυναμικού που έφυγε τα χρόνια της κρίσης. Η αντιμετώπιση του brain drain με ένα δυναμικό brain gain είναι εθνικός στόχος.
– Το υψηλό ενεργειακό κόστος παραμένει σημαντικό εμπόδιο για τη βιωσιμότητα της ελληνικής βιομηχανίας. Ποιες παρεμβάσεις θεωρείτε απαραίτητες σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, και πώς σχεδιάζει το Υπουργείο να στηρίξει τις επιχειρήσεις;
– Η ενεργειακή κρίση, απότοκο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, δοκίμασε τις αντοχές όλων των ευρωπαϊκών οικονομιών. Η κυβέρνηση της ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη αντέδρασε άμεσα και αποφασιστικά.
Σε εθνικό επίπεδο, δημιουργήσαμε έναν πρωτοποριακό μηχανισμό στήριξης, απορροφώντας ένα πολύ μεγάλο μέρος των αυξήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, με πόρους που ξεπέρασαν τα 9 δισεκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, επιταχύνουμε την πράσινη μετάβαση, η οποία αποτελεί και τη μόνιμη λύση στο πρόβλημα. Ενθαρρύνουμε τις επιχειρήσεις, μέσω ειδικών προγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης, να εγκαταστήσουν συστήματα αυτοπαραγωγής με ΑΠΕ (net metering, PPAs), μειώνοντας δραστικά το μακροπρόθεσμο ενεργειακό τους κόστος.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο πρωθυπουργός πρωτοστάτησε από την πρώτη στιγμή στη διεκδίκηση μιας κοινής ευρωπαϊκής απάντησης, όπως είναι η επιβολή πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου. Συνεχίζουμε να πιέζουμε για μια ουσιαστική μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, ώστε να αποσυνδεθεί η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος από την τιμή του ακριβότερου καυσίμου.
– Η ενίσχυση των νεοφυών επιχειρήσεων και η υποστήριξη cluster καινοτομίας αποτελούν προτεραιότητες για μια βιώσιμη αναπτυξιακή στρατηγική. Ποιο είναι το σχέδιο του Υπουργείου για τη διευκόλυνση επενδύσεων σε έρευνα & ανάπτυξη και για τη σύνδεσή τους με την εγχώρια βιομηχανία;
– Η Ελλάδα μετατρέπεται με ταχείς ρυθμούς σε έναν δυναμικό κόμβο καινοτομίας στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Το σχέδιό μας στηρίζεται σε τρεις άξονες.
Ο πρώτος είναι η ενίσχυση του οικοσυστήματος των νεοφυών επιχειρήσεων. Η δημιουργία του μητρώου Elevate Greece προσφέρει αναγνώριση, δικτύωση και πρόσβαση σε στοχευμένα οφέλη, όπως είναι φορολογικές ελαφρύνσεις για «επενδυτικούς αγγέλους» (ιδιώτες που παρέχουν οικονομική υποστήριξη σε νεοφυείς επιχειρήσεις, με αντάλλαγμα την ιδιοκτησία μετοχικού κεφαλαίου) και προγράμματα ΕΣΠΑ αποκλειστικά για startup.
Ο δεύτερος άξονας είναι η χρηματοδότηση. Μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων και σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Επενδυτικό Ταμείο, κινητοποιούμε σημαντικά κεφάλαια (EquiFund, Accelerate TT) που επενδύονται σε fund, τα οποία με τη σειρά τους χρηματοδοτούν ελληνικές καινοτόμες εταιρείες σε όλα τα στάδια της ανάπτυξής τους.
Ο τρίτος –και ίσως ο σημαντικότερος– άξονας είναι η σύνδεση της έρευνας με την παραγωγή. Δημιουργούμε και χρηματοδοτούμε κέντρα ικανοτήτων και cluster καινοτομίας, όπου ακαδημαϊκά ιδρύματα και επιχειρήσεις συνεργάζονται για την ανάπτυξη νέων προϊόντων. Παράλληλα, ο αναπτυξιακός νόμος, όπως προανέφερα, παρέχει αυξημένες ενισχύσεις για δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης που πραγματοποιούνται εντός των επιχειρήσεων, γεφυρώνοντας το χάσμα μεταξύ εργαστηρίου και εργοστασίου.
– Η μετάβαση στο «Smart Manufacturing» και η υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών είναι κρίσιμοι συντελεστές για τη αναβάθμιση της παραγωγής στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Πώς σκοπεύετε να διευκολύνετε την πρόσβαση των επιχειρήσεων σε αυτές τις τεχνολογίες και σε ποια χρηματοδοτικά ή θεσμικά μέσα βασίζεστε;
– Η Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση είναι εδώ, και η ελληνική βιομηχανία δεν μπορεί να μείνει πίσω. Η μετάβαση στο «έξυπνο εργοστάσιο» (smart manufacturing) αποτελεί κεντρική προτεραιότητα της αναπτυξιακής πολιτικής μας. Το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο μας είναι το Ταμείο Ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0». Μέσω ειδικών δράσεων, επιδοτούμε την αγορά και την ενσωμάτωση συστημάτων αυτοματισμού, αισθητήρων (IoT) και ρομποτικών βραχιόνων, καθώς και λογισμικού που αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για τη βελτιστοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας και τη μείωση του κόστους.
Παράλληλα, σε θεσμικό επίπεδο δημιουργούμε ένα δίκτυο Ευρωπαϊκών Κόμβων Ψηφιακής Καινοτομίας (European Digital Innovation Hubs [EDIHs]) σε όλη τη χώρα. Αυτοί οι κόμβοι θα λειτουργούν ως κέντρα τεχνογνωσίας, προσφέροντας ειδικά στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις υπηρεσίες για διάγνωση των ψηφιακών τους αναγκών, για δοκιμές νέων τεχνολογιών πριν την επένδυση (test before invest) και για εκπαίδευση του προσωπικού τους.
Ο στόχος μας είναι διττός: Να παρέχουμε τα απαραίτητα κεφάλαια για την επένδυση, και ταυτόχρονα τη γνώση για τη σωστή αξιοποίηση αυτών των προηγμένων τεχνολογιών. Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας πιστεύει βαθιά στις δυνατότητες της ελληνικής επιχείρησης, και εργάζεται συστηματικά για να της παρέχει τα εφόδια που χρειάζεται για να πετύχει στο παγκόσμιο ανταγωνιστικό περιβάλλον.
