Γεώργιος Βόκας: Ηλεκτρικό πλοίο, «έξυπνο» λιμάνι, «έξυπνη» πόλη: Το όραμα της επόμενης δεκαετίας

Αφορμή για τη συζήτηση με τον κ. Βόκα στάθηκε το πρωτοποριακό για τα ευρωπαϊκά δεδομένα πρότζεκτ της μετασκευής ενός συμβατικού πλοίου σε ηλεκτρικό, με παράλληλη τροφοδότησή του από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ανάπτυξη ενός «έξυπνου» λιμανιού στην πορθμειακή γραμμή «Άγιος Νικόλαος Δωρίδας – Αίγιο», στο οποίο πρωταγωνιστεί το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής.

Όπως υποστηρίζει ο κ. Βόκας, πρόκειται για ένα καινοτόμο και απολύτως εφικτό εγχείρημα, που θα δημιουργήσει case study για όσα θα ακολουθήσουν.

Ο κ. Βόκας μάς μίλησε για τις καινοτομίες του σχεδίου, για τις τεχνολογίες που θα εφαρμοστούν, για τις αναπτυξιακές προοπτικές που δίνει στην περιοχή της Δωρίδας και του Αιγίου, αλλά και για τις εξελίξεις που σηματοδοτεί όσον αφορά τις πόλεις του μέλλοντος.

– Κύριε καθηγητά, πώς γεννήθηκε η ιδέα του όλου εγχειρήματος της μετατροπής ενός συμβατικού πλοίου σε ηλεκτρικό;

– Η ιδέα γεννήθηκε από τη συνεργασία που έχω με τον υποψήφιο διδάκτορα κ. Νίκο Κορακιανίτη, ο οποίος ακριβώς μελετά στο διδακτορικό του την επαγωγική φόρτιση· δηλαδή την εξ αποστάσεως φόρτιση χωρίς καλώδια, είτε σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα είτε γενικά σε ηλεκτρικά μέσα μεταφοράς. Στο πλαίσιο αυτό προέκυψε η ιδέα της δημιουργίας ενός συστήματος για τη μετατροπή ενός συμβατικού σε ηλεκτρικό. Στη διαδικασία αυτή είχαμε την αμέριστη βοήθεια και συνδρομή του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, και ειδικά του γ.γ. Λιμένων, Λιμενικής Πολιτικής και Ναυτιλιακών Επενδύσεων κ. Βαγγέλη Κυριαζόπουλου και του συνεργάτη του κ. Βασίλη Μάμαλη.

Στη συνέχεια ήρθαμε σε επαφή με τους δημάρχους των δύο πόλεων, του Αιγίου και της Δωρίδας, τους κυρίους Δημήτρη Καλογερόπουλο και Γιώργο Καπεντζώνη αντίστοιχα, οι οποίοι αγκάλιασαν ενθέρμως το εγχείρημα. Προκάλεσαν αμέσως συσκέψεις με συμβούλους και σύγκληση δημοτικών συμβουλίων όπου έγινε παρουσίαση του έργου, το οποίο έτυχε καθολικής αποδοχής.

– Με ποιο σκεπτικό επιλέξατε τη μετασκευή του πλοίου που θα εκτελεί το συγκεκριμένο δρομολόγιο Αίγιου – Αγίου Νικολάου Δωρίδας;

– Εκεί λειτουργούσε μέχρι το 2010 μια πορθμειακή γραμμή που συνέδεε το Αίγιο με τον Άγιο Νικόλαο και με το ιδιαίτερου φυσικού κάλους νησάκι «Τριζόνια», που θεωρείται άγονη γραμμή. Ήταν η τρίτη σύνδεση της Στερεάς Ελλάδας με την Πελοπόννησο, μετά το Ρίο – Αντίρριο και τον Ισθμό της Κορίνθου, και εξυπηρετούσε πολύ τις τοπικές κοινωνίες. Δυστυχώς η γραμμή διακόπηκε το 2010 λόγω της οικονομικής κρίσης. Με το εγχείρημα της μετασκευής του συμβατικού πλοίου σε ηλεκτρικό, φιλοδοξούμε να ξεκινήσει πάλι η γραμμή.

Αφού η πρότασή μας έγινε δεκτή πολύ θετικά από το Υπουργείο, αναζητήσαμε και βρήκαμε στη συνέχεια για την εκτέλεση του δρομολογίου ένα πλοίο αξιόπλοο, το οποίο μάλιστα είναι ήδη πιστοποιημένο από διεθνή νηογνώμονα.

Το στοίχημα τώρα είναι να γίνει η μετασκευή του, από κλασικό και συμβατικού καυσίμου πλοίο, σε υβριδικό· σε πλοίο δηλαδή που θα μπορεί να χρησιμοποιεί ηλεκτρική ενέργεια, αλλά και συμβατικό καύσιμο όποτε χρειαστεί, για λόγους ασφάλειας ή οικονομίας. Οι τεχνικές λύσεις που σχεδιάζουμε σημειώνω ότι αφορούν τη δημιουργία ενός υβριδικού πλοίου.

– Για το σκοπό αυτό λοιπόν υπογράφηκε και το σχετικό μνημόνιο συνεργασίας…

– Πράγματι, έχει υπογραφεί ήδη ένα μνημόνιο συνεργασίας (MoU) μεταξύ του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής (του πρύτανη κ. Παναγιώτη Καλδή, ο οποίος έχει περιβάλει το έργο με μεγάλη αγάπη) και των δύο δημάρχων Αιγίου και Δωρίδας.

Η προσπάθειά μας αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο σημείο όπου μελετούμε κάποιες τεχνικές λύσεις, ώστε να βρούμε την καταλληλότερη για το συγκεκριμένο πλοίο. Διότι δεν έχουμε να κάνουμε μόνο με ένα εγχείρημα μετατροπής και μετασκευής, αλλά με το να προσαρμόσουμε αυτό το εγχείρημα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου πλοίου με τον αποτελεσματικότερο τρόπο. Πρόκειται δηλαδή για ένα ξεχωριστό case study.

– Η μελέτη δηλαδή θα γίνει πάνω στο συγκεκριμένο πλοίο;

– Ασφαλώς, γιατί η λύση πρέπει να ταιριάζει στα ειδικά ναυπηγικά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου πλοίου, ώστε να παραμείνει αξιόπλοο και να έχει τις καλύτερες δυνατές επιδόσεις. Η καινοτομία βέβαια του εγχειρήματος δεν σταματάει στη μετατροπή του πλοίου σε ηλεκτρικό. Αυτό που δίνει στο εγχείρημα το χαρακτήρα του πρώτου τέτοιου έργου στην Ελλάδα είναι ότι το ηλεκτρικό πλοίο θα τροφοδοτείται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ).

Η ενέργεια για τους συσσωρευτές του πλοίου θα προέρχεται από τη χρήση ανανεώσιμων πηγών και κυρίως από αξιοποίηση ηλιακής ενέργειας από φωτοβολταϊκά συστήματα.

Παράλληλα μελετούμε και τη χρήση αιολικής ενέργειας, καθώς επίσης και ηλεκτρικής ενέργειας από βιομάζα, από σταθμό δηλαδή εκμετάλλευσης βιομάζας. Αυτός ακριβώς είναι ο δεύτερος άξονας της πρωτοτυπίας του εγχειρήματος: Δεν σχεδιάζουμε μόνο ένα ηλεκτρικό πλοίο, αλλά ένα πλοίο που θα έχει ένα σημαντικό πράσινο χαρακτηριστικό.

– Πέραν αυτού, υπάρχει ξεχωριστός σχεδιασμός και για το λιμάνι….

– Ακριβώς! Είναι ο τρίτος άξονας πρωτοτυπίας του εγχειρήματος: Να φτιάξουμε και ένα «έξυπνο» λιμάνι, το λεγόμενο green port, που θα παρέχει ευκολίες και υπηρεσίες για τους πλοιοκτήτες και θα λειτουργεί και ως χώρος αποθήκευσης ενέργειας, όχι μόνο για το πλοίο αλλά και για ηλεκτρικά αυτοκίνητα που θα μπορούν να φορτίζουν εκεί.

Το «έξυπνο» λιμάνι θα έχει δηλαδή και χαρακτηριστικά «έξυπνου» δικτύου, smart grid. Θα μπορεί να διαχειρίζεται την ηλεκτρική ενέργεια που θα παράγεται, όχι μόνο για το πλοίο και τα ηλεκτρικά οχήματα γενικά, αλλά πιθανόν και για την κάλυψη ενεργειακών αναγκών νοικοκυριών που μαστίζονται από ενεργειακή φτώχεια.

Το λιμάνι του Αιγίου είναι ένα εξαιρετικό λιμάνι, και οι κάτοικοι της πόλης θέλουν διακαώς να το δουν πάλι να παίρνει ζωή. Ο οικονομικός κύκλος θα τονωθεί και από τις δύο πλευρές του πορθμείου. Πολλοί άνθρωποι θα βρουν δουλειά και θα αναζωογονηθεί το τουριστικό ενδιαφέρον για την ευρύτερη περιοχή. Ο συνδυασμός λοιπόν αυτών των τριών αξόνων που περιέγραψα παραπάνω, καθιστά το έργο ιδιαίτερα καινοτόμο και πρωτοποριακό.

– Υπάρχουν οι τεχνολογίες για όλα τα παραπάνω που περιγράψατε;

– Υπάρχουν και έχουν δοκιμαστεί στη βόρεια Ευρώπη, όπου όχι μόνο μετασκευάζονται αλλά και ναυπηγούνται εξαρχής ηλεκτρικά πλοία. Εμείς εδώ θέλουμε να διευρύνουμε τις τεχνολογίες αυτές και σε έναν τέταρτο άξονα, που αφορά τον τρόπο αποθήκευσης της ενέργειας. Εξετάζουμε –πέραν της λύσης των συσσωρευτών ιόντων λιθίου– και αυτή του υδρογόνου.

Ο στόχος μας είναι αυτή τη φορά να μην αντιγράψουμε λύσεις που έχουν δοκιμαστεί ήδη στην υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά να βάλουμε το δικό μας λιθαράκι, τις δικές μας καινοτομίες, και να είμαστε από τους πρώτους που θα το κάνουν αυτό στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Θέλουμε να προχωρήσουμε μπροστά με θαρρετά βήματα, τα οποία ελπίζουμε η πολιτεία να ενθαρρύνει όχι μόνο με ευχολόγια αλλά και με χρηματοδότηση σωστή, ώστε πραγματικά να μπορέσουμε να κάνουμε αυτό το έργο πραγματικότητα.

– Αυτή τη στιγμή ποια είναι τα δεδομένα για τη χρηματοδότηση του έργου;

– Η χρηματοδότηση είναι ασφαλώς το πιο δύσκολο πεδίο. Μιλάμε με πολλούς φορείς και εφοπλιστικούς κύκλους που ενδιαφέρονται για το συγκεκριμένο έργο. Και οι τράπεζες είναι πρόθυμες να το δανειοδοτήσουν, όπως και πολλά funds έχουν εκφράσει ενδιαφέρον να εμπλακούν σε ένα έργο που θα αποτελέσει «μπούσουλα» και για σειρά τέτοιων έργων που θα ακολουθήσουν.

Παράλληλα αναζητούμε κρατική ενίσχυση μέσω των αρμόδιων Υπουργείων αλλά και της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας. Πιστεύουμε ότι θα βρεθούν τα κατάλληλα κονδύλια και ότι θα ενταχθεί το έργο στο κατάλληλο πρόγραμμα, προκειμένου να αποτελέσει τον οδηγό και για άλλα παρόμοια. Το έργο είναι έτοιμο, και όλοι οι φορείς είναι πρόθυμοι να το υλοποιήσουν· άρα χρειάζεται μόνο η χρηματοδότηση για να προχωρήσουμε.

– Η εμπειρία της βόρειας Ευρώπης, που αναφέρατε παραπάνω, τι μας δείχνει σε σχέση με την υλοποίηση τέτοιων έργων;

– Στη Σκανδιναβία κυρίως, λόγω των φιόρδ, γίνονται ήδη τέτοια έργα σε μικρές πορθμειακές γραμμές, αλλά και σε μεγάλα ποντοπόρα πλοία ηλεκτρικά. Σ’ αυτή την περίπτωση βέβαια ακολουθείται διαφορετική τεχνική: Χρησιμοποιείται συμβατικό καύσιμο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας που κινεί τους κινητήρες του πλοίου, και επιτυγχάνεται ακόμα καλύτερος έλεγχος του πλοίου. Είναι βέβαιο ότι ο έλεγχος των ηλεκτρικών κινητήρων έχει εξελιχθεί σε εξαιρετικό επίπεδο, γεγονός που καθιστά τη λύση της ηλεκτροπρόωσης ως την καλύτερη και πιο αξιόπιστη λύση.

Στα μεγάλα πλοία για μεγάλες διαδρομές, βέβαια, επιλέγεται η χρήση συμβατικού καυσίμου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Στο δικό μας εγχείρημα, το ζητούμενο είναι η χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, για να έχουμε καθαρή πράσινη ενέργεια ως πρώτη ύλη.

Στόχος είναι να κάνει το πλοίο πάνω από το μισό της διαδρομής με ηλεκτρική ενέργεια, και το υπόλοιπο με κάποιο συμβατικό καύσιμο. Κυρίως θέλουμε να μειώσουμε το περιβαλλοντικό αποτύπωμα στα λιμάνια κατά την αναχώρηση αλλά και την έλευση των πλοίων, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη για μείωση των ρύπων στην ακτοπλοΐα, λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Πρέπει να πρωτοπορήσουμε στην Ελλάδα χωρίς να αντιγράψουμε λύσεις, και να δείξουμε πως το εγχείρημα αυτό είναι εφικτό, υλοποιήσιμο και πρωτοποριακό.

– Η τεχνολογία που θα εφαρμόσετε είναι διαφορετική από αυτή που χρησιμοποιείται στον ευρωπαϊκό Βορρά;

– Όχι· η τεχνολογία είναι ίδια, αλλά διαφέρει η εφαρμογή από πλοίο σε πλοίο. Θα διαμορφώσουμε την τεχνολογία για το συγκεκριμένο σκάφος. Η τεχνολογική καινοτομία έγκειται στον τρόπο αποθήκευσης της ενέργειας και της φόρτισης του πλοίου μέσω της επαγωγικής μεθόδου.

Είναι μια εξαιρετική μέθοδος, κατά την οποία το πλοίο φορτίζει χωρίς να ακουμπήσει την πηγή φόρτισης, χωρίς καλώδια και χωρίς σπινθήρα. Απαιτείται μόνο μια σχετική εγγύτητα ανάμεσα στο σκάφος και στην πηγή φόρτισης.

– Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του έργου;

– Αν είχαμε εξασφαλισμένη τη χρηματοδότηση, θεωρούμε ότι μέσα σε ένα έτος, του χρόνου το καλοκαίρι δηλαδή, η γραμμή θα ήταν σε λειτουργία. Δεδομένου και του Πράσινου Ταμείου για την ηλεκτροκίνηση αλλά και των καινούριων κονδυλίων που αναγγέλθηκαν, θεωρούμε ότι η χρηματοδότηση του έργου είναι στις προτεραιότητες της κυβέρνησης και ότι θα μπορέσουμε να ξεκινήσουμε αμέσως.

– Θεωρείτε λοιπόν ότι το νομοσχέδιο για την ηλεκτροκίνηση είναι προς τη σωστή κατεύθυνση;

– Το νομοσχέδιο αφορά την ηλεκτροκίνηση αυτοκινήτων. Εμείς είμαστε ένα βήμα μπροστά και μιλάμε για «ηλεκτροκίνηση» πλοίων, η οποία δεν περιέχεται στο συγκεκριμένο νομοσχέδιο. Όμως το Υπουργείο Ναυτιλίας, από όσο γνωρίζω, προωθεί το δικό του νομοσχέδιο για την ηλεκτροπρόωση. Συνεργαζόμαστε πάνω σ’ αυτό και θεωρώ ότι δεν θα αργήσει η κατάθεση του νομοσχεδίου.

 – Θα είναι, εκτιμάτε, οικονομικά βιώσιμη η ακτοπλοϊκή γραμμή;

– Για να υπάρχει ενδιαφέρον από την πλευρά των πλοιοκτητών, ασφαλώς έχει γίνει το αναγκαίο business plan που δείχνει ότι η γραμμή είναι βιώσιμη. Επειδή η γραμμή λειτουργούσε μέχρι το 2010, γνωρίζουμε τα δρομολόγια και τις ανάγκες μετακίνησης της περιοχής.

Επιπλέον υπολογίζουμε το μειωμένο ενεργειακό κόστος λόγω της μετασκευής του πλοίου, και άρα πάμε σε μια αναθεώρηση του business plan επί τα βελτίω.

Πολύ περισσότερο, αν υπολογίσουμε και τα κόστη που θα προκύπτανε σε περίπτωση τιμολόγησης των ρύπων, που θα γίνει κι αυτό στο μέλλον, καταλαβαίνουμε ότι το business plan βελτιώνεται ακόμα περισσότερο. Στο ερώτημα λοιπόν αν το εγχείρημα θα είναι οικονομικά βιώσιμο, απαντάμε ότι είναι ήδη βιώσιμο.

Πέραν της βιωσιμότητας της γραμμής, όμως, πιστεύουμε ότι η συγκεκριμένη τεχνολογία θα φέρει μεγάλη ανάπτυξη και στα δύο αυτά λιμάνια της χώρας· θα δώσει ελπίδα για το μέλλον. Τα «έξυπνα» λιμάνια μπορούν να επεκταθούν και σε «έξυπνες» πόλεις. Συνεπώς, το λιμάνι μπορεί να γίνει η αφετηρία να αναπτυχθεί και η «έξυπνη» πόλη. Αυτό είναι το όραμα της επόμενης πόλης, μιας «έξυπνης» και βιώσιμης πόλης, και όχι απλά μιας «έξυπνης» και βιώσιμης ακτοπλοϊκής διαδρομής.

– Πώς κρίνετε ότι θα αλλάξει τη ζωή μας η ηλεκτροκίνηση και η ηλεκτροπρόωση και πόσο κοντά είμαστε σ’ αυτή τη νέα πραγματικότητα;

– Υπάρχει τάση σοβαρή για την ηλεκτροκίνηση, βάσει και των κατευθυντήριων γραμμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το θέμα. Μέσα στη 10ετία που διανύουμε, η ηλεκτροκίνηση νομοθετείται από όλα τα κράτη-μέλη και δίνονται ιδιαίτερα κίνητρα. Αυτό είναι το πρώτο στοίχημα, και ακολουθεί η ηλεκτροπρόωση.

Μέσα στη δεκαετία αυτή και την επόμενη, η τεχνολογία της ηλεκτροπρόωσης θεωρώ ότι θα μετατρέψει σε ηλεκτρικό το στόλο των πλοίων, τόσο σε πορθμειακές όσο και σε μεγαλύτερες ακτοπλοϊκές γραμμές, αλλά και στις μεταφορές.

Μπορεί να είναι αμιγώς ηλεκτρικός ή υβριδικός στόλος –με το συνδυασμό του συμβατικού καυσίμου, όπως εξηγήσαμε παραπάνω– για μεγαλύτερες διαδρομές.

Δεν ανήκω σε αυτούς που διαμορφώνουν το μέλλον μέσω νομοθετημάτων. Προβλέπω όμως ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία – δεκαπενταετία θα έχουμε μια πάρα πολύ μεγάλη αλλαγή· ιδίως αν η μετατροπή του στόλου σε ηλεκτρικό συνοδευτεί από την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές για την κίνησή του· με τον πρωτοποριακό τρόπο δηλαδή που προτείνουν για το συγκεκριμένο εγχείρημα το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και η Σχολή Ηλεκτρολόγων και Ηλεκτρονικών Μηχανικών, στην οποία έχω την τιμή να είμαι καθηγητής.

Ελέγξτε επίσης

Νέο αναπτυξιακό μοντέλο και παραγωγική μεγέθυνση σήμερα

  Άρθρο κ. Δημήτρη Βέργαδου* Η συζήτηση για το αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας θα έπρεπε …